TRIPP-Ի ՃԻՇՏ ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ ԴԵՊՔՈՒՄ ԱՅՆ ԿԱՐՈՂ Է ՆՎԱԶԵՑՆԵԼ ՀՀ-Ի ԵՐԿԱՐԱՏԵՎ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՄԵԿՈՒՍԱՑՈՒՄԸ. ԶՈՀՐԱԲ ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախկին նախարար Զոհրաբ Մնացականյանն անդրադարձել է «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» նախագծի իրագործման հնարավորություններին, Հայաստանի համար դրա ռազմավարական նշանակությանը, ինչպես նաև նախագծի կյանքի կոչման ճանապարհին առկա բարդություններին։«Արմենպրես»-ի հաղորդմամբ՝ իր հոդվածում, որը հրապարակվել է Evnreport-ում, Զոհրաբ Մնացականյանն ուշադրություն է հրավիրում այն հանգամանքի վրա, որ TRIPP նախագծի շուրջ Հայաստանում շրջանառվող հանրային քննարկումները ինչպես սահմանափակ են, այնպես էլ ոչ ճիշտ ուղղվածություն ունեն։
Մնացականյանը սխալ է համարում այն, որ հանրային դիսկուրսում չափազանց մեծ ուշադրություն է դարձվել ՀՀ ինքնիշխան տարածքի 43 կիլոմետրանոց հատվածին, և չափազանց քիչ՝ ավելի լայն աշխարհաքաղաքական և տնտեսական փոփոխություններին, որոնք նախագծին տալիս են իրական նշանակություն։
«TRIPP-ը պարզապես տեղական ենթակառուցվածքային պայմանավորվածություն չէ։ Հայաստանի համար դա հնարավորությունների պատուհան է շատ ավելի լայն իմաստով։ Այն գտնվում է եվրասիական առևտրային ուղիների ավելի լայն վերակազմավորման շրջանակներում, քանի որ աշխարհաքաղաքական լարվածությունը և մատակարարման շղթայի խափանումները ստիպում են կառավարություններին և բիզնեսներին վերանայել Ասիայի և Եվրոպայի միջև ապրանքների տեղաշարժի ձևը»,-գրել է ԱԳ նախկին նախարարը։
Նրա բնորոշմամբ՝ այս փոփոխության կենտրոնում է այսպես կոչված Միջին միջանցքը՝ Տրանսկասպյան երթուղին, որը Չինաստանը կապում է Եվրոպայի հետ՝ Կենտրոնական Ասիայի, Հարավային Կովկասի և Թուրքիայի միջոցով։
Զոհրաբ Մնացականյանի կարծիքով՝ այդ նախագիծն առայժմ մնում է թերզարգացած և համեմատաբար թանկ, սակայն դրա գրավչությունը գտնվում է դիվերսիֆիկացիայի մեջ։
«Աշխարհում, որտեղ Ռուսաստանով անցնող հյուսիսային երթուղին սահմանափակված է պատժամիջոցներով, իսկ Սուեզի ջրանցքով անցնող ավանդական ծովային ուղիները բախվում են անվտանգության մշտական ռիսկերի, ավելորդությունը արագորեն դառնում է ռազմավարական բաղկացուցիչ»,-նշել է Մնացականյանը։
Ըստ ՀՀ արտաքին գործերի նախկին նախարարի՝ այս համատեքստում TRIPP-ը Հայաստանին հնարավորություն է տալիս մուտք գործել Արևելք-Արևմուտք զարգացող առևտրային ցանցեր, և ճիշտ օգտագործման դեպքում այն կարող է նվազեցնել Հայաստանի երկարատև տնտեսական մեկուսացումը և մեծացնել դրա կարևորությունը այն տարածաշրջանում, որտեղ կապը կրկին ուժի աղբյուր է։
«Այնուամենայնիվ, հնարավորությունը չի երաշխավորում ներառվածությունը։ Ադրբեջանում և Թուրքիայում ենթակառուցվածքային զարգացումները ենթադրում են, որ կարող են ձևավորվել այլընտրանքային երթուղիներ, որոնք ամբողջությամբ շրջանցում են Հայաստանը: Հետևաբար, ռիսկը ոչ միայն այն է, որ Հայաստանը սխալ է կառավարում TRIPP-ը, այլև այն, որ այն դառնում է երկրորդական իր շուրջ կառուցվող համակարգի համար։ Այս արդյունքից խուսափելը կպահանջի ավելի լայն ռազմավարական մոտեցում: Միայն տարանցումը հազվադեպ է ստեղծում կայուն տնտեսական արժեք: Այն պետք է ուղեկցվի լրացուցիչ ենթակառուցվածքների՝ երկաթուղու, ճանապարհների և լոգիստիկայի մեջ արվող ներդրումներով, ինչպես նաև տարածաշրջանային մատակարարման շղթաներին ինտեգրմամբ: Այնպիսի նախագծերը, ինչպիսիք են Հայաստանի Հյուսիս-հարավ ճանապարհային միջանցքը և Թուրքիայի հետ վերականգնվելիք ճանապարհային և երկաթուղային կապերն ունեն ոչ թե լրացուցիչ նշանակություն, այլ կենտրոնական դեր են խաղում այն հարցում, թե արդյոք Հայաստանը նշանակալիորեն մասնակցո՞ւմ է տարածաշրջանի զարգացող տրանսպորտային ճարտարապետությանը»,-ընդգծել է Զոհրաբ Մնացականյանը։
ԱԳ նախկին նախարարի բնորոշմամբ՝ կան նաև երկարաժամկետ հնարավորություններ՝ կապված TRIPP նախագծի իրագործման հետ․ «TRIPP-ն ակնհայտորեն կապված չէ Վաշինգտոնի միայն մեկ վարչակազմի հետ։ Եվրոպայում և Միացյալ Նահանգներում կարևորագույն հանքանյութերի, այդ թվում՝ ուրանի և լիթիումի աճող պահանջարկն ուշադրություն է հրավիրում Կենտրոնական Ասիայի ռեսուրսային բազայի վրա: Արդյունավետ միջտարածաշրջանային երթուղիները կարող են կապել այս մատակարարումները համաշխարհային շուկաների հետ»,-իր հոդվածում գրել է Զոհրաբ Մնացականյանը՝ հավելելով, որ TRIPP-ը միայն տարածքով տեղաշարժի մասին չէ, այն վերաբերում է դիրքավորմանը փոփոխվող համաշխարհային համակարգում։