ԱՅՍՕՐ ԽՈՋԱԼՈՒԻ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ 34-ՐԴ ՏԱՐԵԼԻՑՆ Է. ՔԱՂԱՔԸ ՕԿՈՒՊԱՑԱՎԵԼ ԷՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԶԻՆՎԱԾ ՈՒԺԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ՝ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ 366-ՐԴ ՄՈՏՈՀՐԱՁԳԱՅԻՆ ԳՆԴԻ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ
Այսօր Խոջալուի ցեղասպանության 34-րդ տարելիցն է։ Խոջալու քաղաքը օկուպացավել էր Հայաստանի զինված ուժերի կողմից՝ Ռուսաստանի 366-րդ մոտոհրաձգային գնդի մասնակցությամբ:1992 թվականի փետրվարի 25-ի լույս 26-ի գիշերը հայկական զորամասերը Ռուսաստանի 366-րդ մոտոհրաձգային գնդի օգնությամբ հարձակվել են Խոջալու քաղաքի վրա։ Քաղաքի 2500 բնակիչներ շարժվել են դեպի Աղդամ՝ փրկվելու համար։ Սակայն հայերը կրակ են բացել խաղաղ բնակիչների վրա։ Հայ ագրեսորների կողմից ադրբեջանական ժողովրդի դեմ իրականացված հերթական զանգվածային կոտորածի արդյունքում զոհվել է 613 մարդ, այդ թվում՝ 106 կին, 63 երեխա և 70 տարեց մարդ։ 1275 խաղաղ բնակիչներ գերի են ընկել, որոնցից 150-ի ճակատագիրը դեռևս անհայտ է։ 475 մարդ հաշմանդամ է դարձել, 8 ընտանիք լիովին ոչնչացվել է, 25 երեխա կորցրել է երկու ծնողներին, իսկ 130 երեխա՝ ծնողներից մեկին։ Ադրբեջանի նախագահ Հեյդար Ալիևի նախաձեռնությամբ Միլլի Մեջլիսը հատուկ որոշում է ընդունել՝ «Փետրվարի 26-ի՝ Խոջալուի ցեղասպանության օրվա մասին»։ Փաստաթղթում մանրամասն նկարագրված են միջադեպի պատճառները և մեղավորները։ Բաքվի Խաթայիի շրջանում՝ Խոջալուի ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված՝ «Մոր կանչը» անվամբ հուշարձան է կանգնեցվել։
«Արդարություն Խոջալուին» արշավը տարեցտարի ավելի մեծ մասշտաբ է ձեռք բերում։ Այս միջոցառումների նպատակն է հասնել Խոջալուի ցեղասպանության համաշխարհային ճանաչմանը։ Պատահական չէ, որ Իսլամական համագործակցության կազմակերպության անդամ պետությունների խորհրդարանական միության 7-րդ նստաշրջանում, որը տեղի ունեցավ 2012 թվականի հունվարին Ինդոնեզիայի Պալեմբանգ քաղաքում, 51 երկրների խորհրդարանների ներկայացուցիչներ բանաձև ընդունեցին, որով Խոջալուի ողբերգությունը ճանաչվեց որպես ցեղասպանության ակտ։ Աշխարհի տասնյակ երկրներում իրականացվող «Արդարություն Խոջալուին» միջազգային տեղեկատվական արշավի արդյունքում Պակիստանի, Մեքսիկայի, Չեխիայի, Կոլումբիայի, Բոսնիա և Հերցեգովինայի և մի շարք այլ երկրների խորհրդարանները Խոջալուի ողբերգությունը ճանաչել են որպես ցեղասպանություն և Ադրբեջանի դեմ հանցագործության ակտ։ Բացի այդ ցեղասպանությունը ճանաչվել է նաև ամերիկյան 20 նահանգների օրենսդիր մարմինների կողմից:
Հաղթական ադրբեջանական բանակի հերոսության շնորհիվ Խոջալուի նահատակների վրեժն առնվեց։ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-20-ը ադրբեջանական բանակի կողմից Ղարաբաղում իրականացված տեղական հակաահաբեկչական միջոցառումների արդյունքում Խոջալու քաղաքը մաքրվեց անջատողականներից։ 2023 թվականի հոկտեմբերի 15-ին նախագահ Իլհամ Ալիևը Ադրբեջանի Հանրապետության պետական դրոշը բարձրացրեց Խոջալու քաղաքում, ինչպես նաև Աղդերեում, Ասկերանում, Խոջավենդում և Խանքենդիում։ Նշենք, որ արդեն Խոջալու քաղաք է վերադարձել 144 ընտանիք (651 մարդ)։ Ընդհանուր առմամբ Խոջալուի շրջանում իրենց տներ են վերադարձել 950 ընտանիքներ (3916 մարդ)։ 2026 թվականի փետրվարի 5-ին Բաքվի զինվորական դատարանի որոշմամբ Խոջալուի ցեղասպանության իրագործման մեջ մեղավոր ճանաչված մի խումբ հայ քաղաքացիներ դատապարտվեցին ցմահ ազատազրկման կամ մինչև 20 տարի ազատազրկման։