ԼՐԱՆՈՒՄ Է ՄԵԿ ՏԱՐԻ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ, ԱՄՆ-Ի ԵՎ ՀՀ-Ի ԱՌԱՋՆՈՐԴՆԵՐԻ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՎԱՇԻՆԳՏՈՆՅԱՆ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄԻՑ
Այսօր լրանում է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի, ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի միջև 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում տեղի ունեցած պատմական հանդիպումից մեկ տարի։Բանակցություններից հետո երեք երկրների ղեկավարները ստորագրել են համատեղ հռչակագիր, որը դարձել է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ ամենակարևոր քայլերից մեկը։
Փաստաթղթում նշվում է, որ Իլհամ Ալիևը, Նիկոլ Փաշինյանը և Դոնալդ Թրամփը ներկա են եղել Ադրբեջանի և Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարների կողմից «Ադրբեջանի Հանրապետության և Հայաստանի Հանրապետության միջև խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին համաձայնագրի» համաձայնեցված տեքստի նախաստորագրմանը։ Ընդգծվել է համաձայնագրի ստորագրման և դրա վերջնական վավերացման համար լրացուցիչ միջոցառումների անհրաժեշտությունը։
Հանդիպումը, որին մասնակցել է ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը, համարվում է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման ամենակարևոր քայլերից մեկը։
Համատեղ հռչակագրում արտացոլվել է կողմերի հանձնառությունը խաղաղ օրակարգին և նրանց պատրաստակամությունը՝ կառուցել հարաբերություններ միջազգային իրավունքի սկզբունքների հիման վրա։ Փաստաթղթում ընդգծվել է ուժի կամ ուժի սպառնալիքի կիրառման անթույլատրելիությունը, ինչպես նաև տարածաշրջանի ապագան համագործակցության և փոխադարձ հարգանքի սկզբունքների վրա կառուցելու կարևորությունը։
Հռչակագրի նշանակալի կետերից մեկը կողմերի մտադրությունն էր փակել անցյալի հակամարտության հետևանքով առաջացած թշնամանքի գլուխը։
Փաստաթղթում նաև հատուկ ընդգծվել է ռևանշիզմի անթույլատրելիությունը և ընդգծվել է, որ ապագա հարաբերությունները կկառուցվեն խաղաղության և համագործակցության վրա։ Այս մոտեցումը համարվել է կարևոր քաղաքական ազդանշան, որն ուղղված է տարածաշրջանում վստահության մթնոլորտի խթանմանը։
Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության համաձայնագրի նախաստորագրումը նշանակալի առաջընթաց է երկարատև բանակցային գործընթացում և հանգրվան է ապագա խաղաղության պայմանագրի իրավական հիմքի ձևավորման գործում։
Վաշինգտոնյան հանդիպումից հետո ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը պաշտոնապես դադարեցրել է գործունեությունը Ադրբեջանի և Հայաստանի համատեղ կոչի հիման վրա։
Ավելին, փաստաթղթի նախաստորագրումից հետո վերացվեցին Ադրբեջանի տարածքով դեպի Հայաստան ապրանքների տարանցման սահմանափակումները: Մասնավորապես, Ռուսաստանի և ղազախական ցորենը սկսեցին Հայաստան փոխադրվել Ադրբեջանի միջոցով: Միաժամանակ Բաքուն սկսեց Հայաստանին մատակարարել իր սեփական նավթամթերքը։
Հանդիպման մեկ այլ կարևոր արդյունք էր TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity) նախագծի նախապատրաստական աշխատանքների արագացումը: Շարունակվեցին տեխնիկական և ենթակառուցվածքային նախապատրաստական աշխատանքները՝ Ադրբեջանի մայրցամաքային մասը Նախչըվանի Ինքնավար Հանրապետության հետ կապող տրանսպորտային երթուղու ստեղծման համար: Ադրբեջանը նաև ընդլայնեց իր տարածքում ճանապարհային և երկաթուղային ենթակառուցվածքների շինարարությունը։
Այդ ժամանակվանից ի վեր փոխվարչապետ Շահին Մուստաֆաևի գլխավորած ադրբեջանական պատվիրակությունը այցելեց Հայաստան: 2026 թվականի ապրիլին կողմերը համաձայնության եկան պետական սահմանի սահմանազատման ընթացակարգը սահմանող հրահանգների նախագծի շուրջ։
Վաշինգտոնում ստորագրված փաստաթուղթը պատմության մեջ մտավ որպես ռազմավարական նշանակության քաղաքական գործոն՝ ոչ միայն Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման, այլև ամբողջ տարածաշրջանի անվտանգության, նրա տնտեսական զարգացման և միջազգային համագործակցության հեռանկարների համար։
Միջազգային հանրությունը Վաշինգտոնում կայացած հանդիպումը նույնպես դիտարկում է որպես Հարավային Կովկասում կայունության ամրապնդմանն ուղղված կարևոր դիվանագիտական քայլ: Մասնագետները կարծում են, որ փաստաթուղթը ձևավորել է նշանակալի իրավական և քաղաքական հիմք՝ ուղիղ երկխոսության շարունակման, տարածաշրջանում տրանսպորտային հաղորդակցությունների և տնտեսական համագործակցության ընդլայնման, ինչպես նաև վերջնական խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման համար: