https://am.irevanaz.com/ ru Արեվմտյան Ադրբեջան - IREVAN - Informational Analytical Center DataLife Engine https://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14744 https://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14744 emil Fri, 27 Feb 2026 08:46:10 +0300
]]> Արևմտյան Ադրբեջանի փախստականները կվերադառնան իրենց պատմական հողերը. դա նրանց անօտարելի իրավունքն է: Այս մասին հայտարարել է Ադրբեջանի պատգամավոր, «Արևմտյան Ադրբեջանի» համայնքի նախագահ Ազիզ Ալեքբերլի:
«Դա մեր հայրենակիցների «պատմական իրավունքն» է։ Այսօր ազատագրված ինքնիշխան տարածքներում իրականացվում են լայնածավալ շինարարական և վերականգնողական աշխատանքներ։
Խոջալուն բարեկարգվում է։ Ղարաբաղում վերածնվում են հայերի կողմից ավերված գյուղերը, և մեր տեղահանվածները 30 տարվա բաժանումից հետո վերադառնում են իրենց հարազատ հողերը։ Արևմտյան Ադրբեջանում մեր տներն ու հողերն են, և փախստականները նույնպես կվերադառնան իրենց բնօրրաններ։ Մենք դրանում վստահ ենք»,- ընդգծել է Ազիզ Ալեքբերլին։
]]> Արևմտյան Ադրբեջանի փախստականները կվերադառնան իրենց պատմական հողերը. դա նրանց անօտարելի իրավունքն է: Այս մասին հայտարարել է Ադրբեջանի պատգամավոր, «Արևմտյան Ադրբեջանի» համայնքի նախագահ Ազիզ Ալեքբերլի:
«Դա մեր հայրենակիցների «պատմական իրավունքն» է։ Այսօր ազատագրված ինքնիշխան տարածքներում իրականացվում են լայնածավալ շինարարական և վերականգնողական աշխատանքներ։
Խոջալուն բարեկարգվում է։ Ղարաբաղում վերածնվում են հայերի կողմից ավերված գյուղերը, և մեր տեղահանվածները 30 տարվա բաժանումից հետո վերադառնում են իրենց հարազատ հողերը։ Արևմտյան Ադրբեջանում մեր տներն ու հողերն են, և փախստականները նույնպես կվերադառնան իրենց բնօրրաններ։ Մենք դրանում վստահ ենք»,- ընդգծել է Ազիզ Ալեքբերլին։
]]> https://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14696 https://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14696 emil Wed, 11 Feb 2026 21:08:29 +0300
]]> Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը խստորեն քննադատել է Եվրոպական խորհրդարանի մի խումբ պատգամավորների հայտարարությունը, որով նրանք կոչ են անում Ադրբեջանին ազատ արձակել բոլոր այսպես կոչված «հայ բանտարկյալներին»։
Համայնքի կողմից հրապարակված հայտարարության մեջ ընդգծվում է, որ նման կոչը Հայաստանի կողմից ադրբեջանական տարածքների օկուպացիայի, էթնիկ զտումների և պատերազմական հանցագործությունների արդարացում և խրախուսում է։
Փաստաթղթում հատուկ ընդգծվում է, որ խաղաղության հասնել հնարավոր չէ առանց արդարադատության ապահովման։
«Այսօր բանտարկության դատապարտված հայազգի անձինք «միացում» գաղափարախոսության կրողներն ու կատարողներն են, որը անցյալ դարի վերջից ի վեր դատապարտել է ամբողջ տարածաշրջանը անվերջ ողբերգությունների, այդ թվում՝ մեզ՝ արևմտյան ադրբեջանցիներիս, մեր նախնիների հողերից տեղահանության։ Ինքնիշխան պետության ներքին գործերին միջամտելու և այն զրպարտելու փոխարեն, Եվրոպական խորհրդարանի անդամները պետք է հրապարակային աջակցություն ցուցաբերեն վերոնշյալ անձանց ձեռքով տառապած արևմտյան ադրբեջանցիների վերադարձին իրենց հայրենի հողեր՝ Հայաստանում», - նշվում է տեքստում։
]]> Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը խստորեն քննադատել է Եվրոպական խորհրդարանի մի խումբ պատգամավորների հայտարարությունը, որով նրանք կոչ են անում Ադրբեջանին ազատ արձակել բոլոր այսպես կոչված «հայ բանտարկյալներին»։
Համայնքի կողմից հրապարակված հայտարարության մեջ ընդգծվում է, որ նման կոչը Հայաստանի կողմից ադրբեջանական տարածքների օկուպացիայի, էթնիկ զտումների և պատերազմական հանցագործությունների արդարացում և խրախուսում է։
Փաստաթղթում հատուկ ընդգծվում է, որ խաղաղության հասնել հնարավոր չէ առանց արդարադատության ապահովման։
«Այսօր բանտարկության դատապարտված հայազգի անձինք «միացում» գաղափարախոսության կրողներն ու կատարողներն են, որը անցյալ դարի վերջից ի վեր դատապարտել է ամբողջ տարածաշրջանը անվերջ ողբերգությունների, այդ թվում՝ մեզ՝ արևմտյան ադրբեջանցիներիս, մեր նախնիների հողերից տեղահանության։ Ինքնիշխան պետության ներքին գործերին միջամտելու և այն զրպարտելու փոխարեն, Եվրոպական խորհրդարանի անդամները պետք է հրապարակային աջակցություն ցուցաբերեն վերոնշյալ անձանց ձեռքով տառապած արևմտյան ադրբեջանցիների վերադարձին իրենց հայրենի հողեր՝ Հայաստանում», - նշվում է տեքստում։
]]> https://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14680 https://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14680 emil Mon, 09 Feb 2026 07:36:43 +0300
]]> Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը մտահոգություն է հայտնում Հայաստանում և արտերկրում խաղաղությունը խաթարելու մի շարք փորձերի վերաբերյալ: Այս փորձերը հակասում են 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի մասնակցությամբ կայացած պատմական գագաթնաժողովից հետո Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործում նկատված դրական դինամիկային, ինչպես նաև Աբու Դաբիում Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների միջև վերջերս կայացած հանդիպման ոգուն:
AZERTAC-ը հաղորդում է, որ Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը հայտարարություն է տարածել այս կապակցությամբ:
Հայտարարության մեջ ասվում է. «Մենք վրդովված ենք հայկական դատարանի սադրիչ որոշումից, որ Սամվել Շահրամանյան անունով անձի կողմից կայացված ֆիկտիվ կազմավորումը «լուծարելու որոշումը» կայացվել է ուժի կամ սպառնալիքի ներքո և, հետևաբար, իրավական ուժ չունի»: Այս դատարանի որոշումը հստակ ուղղված է Ադրբեջանի ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության դեմ: Ի՞նչ հիմքով և ի՞նչ մանդատով է հայկական դատարանը միջամտում ինքնիշխան պետության ներքին գործերին:
Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը դատարանի այս որոշումը, ինչպես նաև ռևանշիստների գործունեությունը Հայաստանում, որտեղ այս տարի խորհրդարանական ընտրություններ են անցկացվելու, համարում է խաղաղության դեմ ուղղված։
Եթե հայկական դատարանը մտադիր է նպաստել երկու ժողովուրդների միջև խաղաղությանն ու հաշտեցմանը, ապա այն պետք է որոշումներ կայացնի, որոնք դատապարտում են մեզ՝ ադրբեջանցիներիս, մեր նախնիների հողերից տեղահանությունը և գերեզմանատների ու մզկիթների ոչնչացումը։
]]> Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը մտահոգություն է հայտնում Հայաստանում և արտերկրում խաղաղությունը խաթարելու մի շարք փորձերի վերաբերյալ: Այս փորձերը հակասում են 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի մասնակցությամբ կայացած պատմական գագաթնաժողովից հետո Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործում նկատված դրական դինամիկային, ինչպես նաև Աբու Դաբիում Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների միջև վերջերս կայացած հանդիպման ոգուն:
AZERTAC-ը հաղորդում է, որ Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը հայտարարություն է տարածել այս կապակցությամբ:
Հայտարարության մեջ ասվում է. «Մենք վրդովված ենք հայկական դատարանի սադրիչ որոշումից, որ Սամվել Շահրամանյան անունով անձի կողմից կայացված ֆիկտիվ կազմավորումը «լուծարելու որոշումը» կայացվել է ուժի կամ սպառնալիքի ներքո և, հետևաբար, իրավական ուժ չունի»: Այս դատարանի որոշումը հստակ ուղղված է Ադրբեջանի ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության դեմ: Ի՞նչ հիմքով և ի՞նչ մանդատով է հայկական դատարանը միջամտում ինքնիշխան պետության ներքին գործերին:
Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը դատարանի այս որոշումը, ինչպես նաև ռևանշիստների գործունեությունը Հայաստանում, որտեղ այս տարի խորհրդարանական ընտրություններ են անցկացվելու, համարում է խաղաղության դեմ ուղղված։
Եթե հայկական դատարանը մտադիր է նպաստել երկու ժողովուրդների միջև խաղաղությանն ու հաշտեցմանը, ապա այն պետք է որոշումներ կայացնի, որոնք դատապարտում են մեզ՝ ադրբեջանցիներիս, մեր նախնիների հողերից տեղահանությունը և գերեզմանատների ու մզկիթների ոչնչացումը։
]]> https://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14627 https://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14627 emil Mon, 26 Jan 2026 10:28:50 +0300
]]> Ձեր ուշադրութան ենք ներկայացնում լեզվաբանության գծով փիլիսոփայության դոկտոր Հասան Օմարի՝ «Արևմտյան Ադրբեջանի մահալները» հետազոտության երկրորդ մասը:

ԳՅՈՅՉԱ
Արևմտյան Ադրբեջանի տարածքի ամենամեծ մահալներից մեկը  հանդիսացող Գյոյչայի մահալը՝ հյուսիսից և հյուսիս-արևելքից շրջապատված է՝ Շահդաղով, արևելքից՝ Քեյթիդաղով, հարավից և հարավ-արևելքից՝ Բասարքեչարի սարահարթով, արևմուտքից՝ Գյոյչայի, հյուսիս-արևմուտքից՝ Փամբակի լեռնաշղթաներով։ Չորս կողմից սարերով շրջապատված մահալի տարածքի զգալի մասը զբաղեցնում է Գյոյչա լիճը, որը գտնվում է ծովի մակարդակից 1900 մետր բարձրության վրա։ Դարալայազի, Վեդիբասարի, Գառնիբասարի, Գըրխբուլաղի, Դերեչիչեքի, Շամշադդիլի, Գեդաբեկի, Դաշքեսանի և Քելբեջարի տարածքներին սահմանակից մահալի բնակավայրերը հիմնականում ստեղծվել են՝ լճի ափի երկայնքով լեռների լանջերին և լճից հարավ գտնվող  Մազրայի հարթավայրում։
Գյոյչա լճի ափի երկայնքով լայն տարածքն  ընդգրկող Գյոյչայի մահալը՝ Իրավանի խանության վարչատարածքային բաժանման մեջ ընդգրկված 15 մահալներից ամենամեծն էր։
1828 թվականին ցարական Ռուսաստանի կողմից Իրավանի և Նախչըվանի խանությունների գրավումից հետո, Գյոյչայի մահալը՝ Դերեչիչեքի և Գըրխբուլաղի մահալների հետ միասին ընդգրկվել է այս տարածքում ստեղծված՝ Իրավանի նահանգի Նոր-Բայազիդի գավառի կազմում։ 1829 թվականից սկսած հայերը զանգվածաբար  վերաբնակեցվել են Գյոյչա լճի արևմտյան ափին գտնվող տարածք։
1918-20 թթ. թեև Գյոյչայի մահալի արևելյան հատվածը, որպես Գյոյչայի գավառ գտնվում էր Ադրբեջանի Ժողովրդական Հանրապետության կազմի մեջ, սակայն 1922 թվականի մարտի 12-ին՝ ռուսական նոր բոլշևիկյան կայսրությունը այդ տարածքը հանձնել է Հայաստանին։
1930 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Հայաստանի տարածքի շրջանացման ժամանակ, Գյոյչայի մահալը բաժանվել է՝ Օրդաքլիի, Քյավառի, Գարանլըղի և Բասարքեչարի շրջանների։ Իսկ 5 գյուղերը տրվել են Գարագոյունլույի տարածքում ստեղծված Ճամբարակի շրջանին: 1931 թվականին Բասարքեչարում ապրում էր 12 662 հայ և 17 306 ադրբեջանցի։
1948-53 թվականներին, ինչպես ողջ Արևմտյան Ադրբեջանում, Գյոյչայի մահալում նույնպես սկսվեց ադրբեջանական բնակչության տեղահանությունը։ Ադրբեջանցիներն ամբողջությամբ տեղահանվել են Քյավառի և Գարանլըղի շրջաններից և Բասարքեչարի Գըզըլվենգ  ու  Յարփըզլը գյուղերից։ Իսկ Բասարքեչարի շրջանի ադրբեջանցիներով բնակեցված 33 գյուղերից և Ճամբարակի շրջանի 5 գյուղերից ոչ մեկի  բնակչությունը  ամբողջությամբ չտեղափոխվեց  և գոյատևեց մինչև 1988 թվականը։

]]> Ձեր ուշադրութան ենք ներկայացնում լեզվաբանության գծով փիլիսոփայության դոկտոր Հասան Օմարի՝ «Արևմտյան Ադրբեջանի մահալները» հետազոտության երկրորդ մասը:

ԳՅՈՅՉԱ
Արևմտյան Ադրբեջանի տարածքի ամենամեծ մահալներից մեկը  հանդիսացող Գյոյչայի մահալը՝ հյուսիսից և հյուսիս-արևելքից շրջապատված է՝ Շահդաղով, արևելքից՝ Քեյթիդաղով, հարավից և հարավ-արևելքից՝ Բասարքեչարի սարահարթով, արևմուտքից՝ Գյոյչայի, հյուսիս-արևմուտքից՝ Փամբակի լեռնաշղթաներով։ Չորս կողմից սարերով շրջապատված մահալի տարածքի զգալի մասը զբաղեցնում է Գյոյչա լիճը, որը գտնվում է ծովի մակարդակից 1900 մետր բարձրության վրա։ Դարալայազի, Վեդիբասարի, Գառնիբասարի, Գըրխբուլաղի, Դերեչիչեքի, Շամշադդիլի, Գեդաբեկի, Դաշքեսանի և Քելբեջարի տարածքներին սահմանակից մահալի բնակավայրերը հիմնականում ստեղծվել են՝ լճի ափի երկայնքով լեռների լանջերին և լճից հարավ գտնվող  Մազրայի հարթավայրում։
Գյոյչա լճի ափի երկայնքով լայն տարածքն  ընդգրկող Գյոյչայի մահալը՝ Իրավանի խանության վարչատարածքային բաժանման մեջ ընդգրկված 15 մահալներից ամենամեծն էր։
1828 թվականին ցարական Ռուսաստանի կողմից Իրավանի և Նախչըվանի խանությունների գրավումից հետո, Գյոյչայի մահալը՝ Դերեչիչեքի և Գըրխբուլաղի մահալների հետ միասին ընդգրկվել է այս տարածքում ստեղծված՝ Իրավանի նահանգի Նոր-Բայազիդի գավառի կազմում։ 1829 թվականից սկսած հայերը զանգվածաբար  վերաբնակեցվել են Գյոյչա լճի արևմտյան ափին գտնվող տարածք։
1918-20 թթ. թեև Գյոյչայի մահալի արևելյան հատվածը, որպես Գյոյչայի գավառ գտնվում էր Ադրբեջանի Ժողովրդական Հանրապետության կազմի մեջ, սակայն 1922 թվականի մարտի 12-ին՝ ռուսական նոր բոլշևիկյան կայսրությունը այդ տարածքը հանձնել է Հայաստանին։
1930 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Հայաստանի տարածքի շրջանացման ժամանակ, Գյոյչայի մահալը բաժանվել է՝ Օրդաքլիի, Քյավառի, Գարանլըղի և Բասարքեչարի շրջանների։ Իսկ 5 գյուղերը տրվել են Գարագոյունլույի տարածքում ստեղծված Ճամբարակի շրջանին: 1931 թվականին Բասարքեչարում ապրում էր 12 662 հայ և 17 306 ադրբեջանցի։
1948-53 թվականներին, ինչպես ողջ Արևմտյան Ադրբեջանում, Գյոյչայի մահալում նույնպես սկսվեց ադրբեջանական բնակչության տեղահանությունը։ Ադրբեջանցիներն ամբողջությամբ տեղահանվել են Քյավառի և Գարանլըղի շրջաններից և Բասարքեչարի Գըզըլվենգ  ու  Յարփըզլը գյուղերից։ Իսկ Բասարքեչարի շրջանի ադրբեջանցիներով բնակեցված 33 գյուղերից և Ճամբարակի շրջանի 5 գյուղերից ոչ մեկի  բնակչությունը  ամբողջությամբ չտեղափոխվեց  և գոյատևեց մինչև 1988 թվականը։

]]>