Интервью - IREVAN - Informational Analytical Center

Интервью - IREVAN - Informational Analytical Center http://am.irevanaz.com/ ru Интервью - IREVAN - Informational Analytical Center DataLife Engine ՆԱՏԱԼԻ ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ՝ ԸՆԴԴԻՄՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ ՌՈԲԵՐՏ ՔՈՉԱՐՅԱՆ-ԻՆ ԱՌԱՋ ՄՂԵԼՆ Է http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14807 http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14807 emil Tue, 17 Mar 2026 09:08:03 +0300
]]> Հայաստանում ընտրական մրցակցությունը թեժանում է․ առաջատարն ո՞վ է՝ Փաշինյա՞նը, թե՞ Քոչարյանը

Հայաստանում 2026 թվականի հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններից առաջ քաղաքական մրցակցությունը գնալով ավելի է թեժանում։ gdh-ի հետ զրույցում լրագրող Նատալի Ալեքսանյանն ընդգծում է, որ իշխանության և ընդդիմության միջև պայքարը ոչ միայն քաղաքական, այլև պատմական ու հասարակական հարթություններ ունի։

• 2026 թվականի հունիսի 7-ին կայանալիք ընտրություններին կմասնակցեն «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը, «Հայաստան» դաշինքը և այլ քաղաքական ուժեր։

• gdh-ին տված իր գնահատականում Ալեքսանյանը նշել է, որ Նիկոլ Փաշինեանն առաջատարն է։

• Ալեքսանյանի խոսքով՝ նախկին քաղաքական գործիչների՝ քաղաքական բեմ վերադառնալու փորձերը քննարկման առարկա են, իսկ Սամվել Կարապետյանը չի կարող առաջադրվել որպես թեկնածու։

• Ալեքսանյանը նշել է նաև, որ այս ընտրությունները կարող են դառնալ Հայաստանի ապագան ձևավորող կարևոր շրջադարձային պահ, և ժողովուրդը կընտրի խաղաղության ու կայունության ճանապարհը։
Հայ լրագրող Ալեքսանյանը gdh-ին տված գնահատականում նշել է, որ ընտրություններում դեռևս առաջատար է Փաշինյանը։ Նրա խոսքով՝ նախկին քաղաքական ուժերը փորձում են վերադառնալ, սակայն հասարակությունը կնախընտրի այն առաջնորդին, ով կենտրոնացած է ապագայի վրա։
Ալեքսանյանի խոսքով՝ ընդդիմության հիմնական նպատակը Ռոբերտ Քոչարյանին առաջ մղելն է։
«Հասարակության մեծ մասը դեռևս կանգնած է իշխանության կողքին։ Սակայն չեմ բացառում, որ մինչև ընտրությունները կարող են տեղի ունենալ աղմկահարույց զարգացումներ։ Որոշ ազդեցիկ անձանց ձերբակալությունը և նրանց իրավական պատասխանատվության ենթարկելը կարող է լրջորեն փոխել քաղաքական հավասարակշռությունը»։
— Ալեքսանյան

Անցյալից եկող քննարկումներ

Ալեքսանյանը անդրադարձել է նաև գործարար Սամվել Կարապետյանի հնարավոր քաղաքական մասնակցությանը։
«Հայաստանի Սահմանադրության համաձայն՝ Կարապետյանը չի կարող մասնակցել ընտրություններին կամ առաջադրվել որպես թեկնածու, քանի որ նա միայն Հայաստանի քաղաքացիություն չունի և երկար ժամանակ չի բնակվել երկրում։ Այս ընտրությունները ոչ միայն քաղաքական պայքար են, այլ նաև ընտրություն՝ անցյալի և ապագայի միջև»։
— Ալեքսանյան

Ուղերձ ապագային

Լրագրողը նաև ընդգծել է, որ նախկին քաղաքական ուժերն այլևս չեն կարող վերադառնալ առաջնագիծ։
«Տարիներ շարունակ կոռուպցիայի և փակ համակարգերի հետ կապ ունեցող նախկին քաղաքական ուժերը փորձում են վերադառնալ քաղաքական բեմ։ Սակայն այսօր Հայաստանը պատերազմ չէ, այլ խաղաղության և կայունության ճանապարհով տանող միակ առաջնորդը Փաշինյանն է։ Վստահ եմ, որ ժողովուրդը այս պատմական պահին կկատարի ճիշտ ընտրություն՝ ընտրելով ոչ թե անցյալը, այլ ապագայի հնարավորությունները»։

]]> Հայաստանում ընտրական մրցակցությունը թեժանում է․ առաջատարն ո՞վ է՝ Փաշինյա՞նը, թե՞ Քոչարյանը

Հայաստանում 2026 թվականի հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններից առաջ քաղաքական մրցակցությունը գնալով ավելի է թեժանում։ gdh-ի հետ զրույցում լրագրող Նատալի Ալեքսանյանն ընդգծում է, որ իշխանության և ընդդիմության միջև պայքարը ոչ միայն քաղաքական, այլև պատմական ու հասարակական հարթություններ ունի։

• 2026 թվականի հունիսի 7-ին կայանալիք ընտրություններին կմասնակցեն «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը, «Հայաստան» դաշինքը և այլ քաղաքական ուժեր։

]]> ԻՍՐԱՖԻԼ ՄԱՄԵԴՈՎ. ՀԱՅԵՐԻ ԱՐԵՎՄՏՅԱՆ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՏԱՐԱԾՔՈՒՄ ՎԵՐԱԲՆԱԿԵՑՄԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=13460 http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=13460 emil Mon, 24 Feb 2025 10:11:48 +0300
]]>

Պատմությանը հայտնի է, որ հայերը երկար տարիներ օգտվում էին բոլոր հնարավոր ու անհնար միջոցներից ու իրենց հովանավորների օգնությամբ ձգտում էին ամրապնդվել Արևմտյան Ադրբեջանում՝ ներկայիս Հայաստան, ինչպես նաև Ադրբեջանում վերաբնակեցված վայրերում ու շրջաններում: Նրանք ինչպես Անատոլիայում, այնպես էլ Ադրբեջանում արհեստականորեն ավելացնելով մարդկանց թվաքանակը, հավակնում էին իրենց բնակություն հաստատած հողերին: Հայերն ուռճացնելով թվերը, ասում էին, որ իբր մեծամասնություն են կազմել Արևմտյան Ադրբեջանում և հանդիսանում են նրա վաղեմի բնակիչները: СBC հեռուստաալիքին տված հարցազրույցում այդ մասին դեռ տարիներ առաջ պատմել է պատմաբան Իսրաֆիլ Մամեդովը:
«Իմ հայ ծանոթներից ու ընկերներից շատերը բնակարան ունեին Սումգայիթում, Բաքվում, Իրավանում, ԼՂՄ-ում և այլուր: Ղարաբաղում ապրողների մեծամասնությունը ծերեր էին, որոնց հայ «քաղաքագետները», Զորի Բալայանները և մյուսները քարոզելով ու տարբեր միջոցներով հրահրեցին ադրբեջանցիների դեմ: Անդրադառնալով պատմական փաստերին ուզում եմ նշել, որ 1823 թվականին Երմոլովի առաջարկով Ղարաբաղում մարդահամար է անցկացվել, որի տվյալների համաձայն այնտեղ ապրել է 18 500 ընտանիք, որից ընդամենը 1 500 հայկական ընտանիքներ են եղել, սա է պատմական իրողությունը: Սա ոչ հայերի, ոչ էլ ադրբեջանցիների, այլ ռուսների կողմից անցկացված հաշվառում է» - նշել է պատմաբանը:
Հայ գրականագետ Մանուկ Աբեղյանը գրել է՝ «Որտեղից են սկսվում հայերի արմատները, երբ, որտեղից և ինչ ճանապարհներով են նրանք եկել այստեղ... մենք ոչ մի ստույգ և պարզ վկայություններ չունենք:

Իսրաֆիլ Մամեդով. «Ռուսների, ինչպես նաև հայազգի Երիցյանի տվյալների համաձայն՝ Իրևանի խանության տարացքում ապրել է 81 900 ադրբեջանցի և 22 500 հայ:
Ինչպես տեսնում ենք, համեմատության կարիք չկա: 1873 թվականի տվյալներով ներկայիս Հայաստանի 652 գյուղերը բնակեցված են եղել միայն ադրբեջանցիներով: Այդ գյուղերը հիմնահատակ ոչնչացվել են, իսկ բնակիչները սպանվել ու վտարվել են»:

Իսրաֆիլ Մամեդովի գրքում զետեղված են 7 աղյուսակներ, որոնք սովորական աղյուսակներ չեն՝ հայերը դրանք անվանում էին մարտիրոսականներ: Աղյուսակում նշված է 1873 թվականին ներկայիս Հայաստանի գյուղերում ապրած ադրբեջանցիների թվի մասին, իսկ աղյուսակի վերջում՝ 1989 թվականի դիմաց դրված է զրո թվանշանը, որն ինքնին խոսում է այն մասին, որ այնտեղ այլևս ադրբեջանցիներ չեն մնացել և նրանց վտարեցին սոսկ ադրբեջանցի լինելու համար:

Իսրաֆիլ Մամեդով. «Այդ բնակավայրերն ունեցել են իրենց տները, մզկիթները, դպրոցները և այլն, որոնք հիմնահատակ ոչնչացվել, հազարավոր մարդիկ սպանվել են:
1948 թվականին ընդունված կոնվենցիայի համաձայն դա բառիս բուն իմաստով ցեղասպանություն էր:
Որից հետո ժամանակ առ ժամանակ փոխվել են բոլոր այդ գյուղերի անուններն ու տեղանունները»:

Հայ պատմաբանների տվյալների համաձայն՝ Իրավանի խանության անկումից և Իրավանի նահանգի ստեղծումից հետո, ռուսները փոխել են քաղաքի բոլոր փողոցների ու նրբանցքների անունները և վերանվանել են նոր անուններով՝ Բաննայա, Բեզիմյաննայա, Բեհբուդովսկայա, Բազարնայա, որոնցից ոչ մեկը չունի ադրբեջանական ծագում: Հետագայում հայերի կողմից պարբերաբար շարունակվել է այդ գործընթացը՝ տարբեր պատրվակներով քանդվել են ադրբեջանական թաղամասերը, փոխվել են նրանց անվանումները:

Իսրաֆիլ Մամեդով. «1828 թվականից հետո, ռուսների միակ նպատակն էր՝ քրիստոնեացնել Հայաստանում ապրող ադրբեջանցիներին և մեծ թվով քրիստոնյաներ բնակեցնել այնտեղ: Նախապես պլանավորվել էր 80 հազար կազակներ բնակեցնել Հայաստանում: Սակայն կառավարության հաշվարկների համաձայն, դա մեծ ծախսեր էր պահանջում: Ռուսներին ավելի ձեռնտու էր Թուրքիայում ու Իրանում, ինչպես նաև Ռուսաստանի և Ադրբեջանի տարածքում ապրող հայերին վերաբնակեցնել Իրևանի խանության տարացքում»:

Այսպես է սկսվել Ադրբեջանում ու նրա պատմական հողերում՝ Արևմտյանում Ադրբեջանում հայերի վերաբնակեցման գործընթացը: Դեռ Իրավանի խանության օրոք՝ հայոց կաթողիկոսարանի Էջմիածին բերվելուց հետո, հայ կաթողիկոսները օգտվելով խաների բարյացակամ վերաբերմունքից, ընդլայնել են նրանց հետ հարաբերությունները ու իրենց կուտակած միջոցների հաշվին ժամանակ առ ժամանակ գնել են ադրբեջանցիների հողերը և այնտեղ բնակեցրել են հայերին: Նշենք, որ Իրավանի խանության հողերի 96 տոկոսը պատկանել է ադրբեջանցի խաներին ու բեկերին, և ընդամենը 4 տոկոսը՝ հայերին:

Իսրաֆիլ Մամեդով. «Ռուս դիվանագետ Ալեքսանդր Գրիբոյեդովը գրել է, որ արտասահմանից գաղթած հայերին վերաբնակեցրեցին ադրբեջանցիներին պատկանող բերրի հողերում: Այդ ժամանակաշրջանում, ամառային ամիսներին մահմեդականները գտնվում էին ամառանոցներում և տեղյակ չէին իրավիճակից: Վերադառնալով իրենց տները, նրանք ականատես եղան իրենց հողերում հայերի վերաբնակեցման փաստին»:

Ինչպես վկայում են պատմական փաստերը, հայերը դարեր շարունակ հավակնել են ոչ միայն ադրբեջանական, այլև մյուս ժողովուրդների հողերին, որի նպատակն էր հայ քաղաքագետների կողմից հորինված մեծ Հայաստան ստեղծելու երազանքը: Հայ ազգայնամոլների վարած դաժան քաղաքականության հետևանքով ավերվեցին ու ոչնչացվեցին ադրբեջանական քաղաքներն ու գյուղերը, պատմա-ճարտարապետական հուշարձանները, որի արդյունքում հարյուր հազարավոր խաղաղ ադրբեջանցիներ վայրագությամբ վտարվեցին ու արտաքսվեցին իրենց հայրենի հողերից, դառնալով փախստականներ ու հարկադրաբար տեղահանվածներ:

]]>

]]> ՅԵՆՍ ՍՏՈԼՏԵՆԲԵՐԳ. ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ԵՎ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄԻՋԵՎ ԵՐԿԱՐԱԺԱՄԿԵՏ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ՇԱՏ ԿԱՐԵՎՈՐ Է http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=12371 http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=12371 emil Tue, 19 Mar 2024 09:24:40 +0300
]]>

ՆԱՏՕ-ն միջնորդ չէ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև բանակցություններում, բայց հանդես է գալիս այդ երկրների միջև երկարաժամկետ խաղաղության օգտին, ասել է ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Յենս Ստոլտենբերգը, ասել է Ստոլտենբերգը Ադրբեջանի պետական հեռուստատեսությանը տված հարցազրույցում։
«Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև երկարաժամկետ խաղաղությունը շատ կարևոր է: Մեր հանդիպման ժամանակ նախագահ Իլհամ Ալիևը նշել է, որ Ադրբեջանն ու Հայաստանը ավելի քան երբևէ մոտ են խաղաղությանը, և ես լիովին աջակցում եմ դրան», - ասել է Ստոլտենբերգը ու հավելել, որ խաղաղության հաստատումը կնպաստի տարածաշրջանի տնտեսական զարգացմանը։
«ՆԱՏՕ-ն շատ դաշնակիցներ ունի, և Ադրբեջանը նրանցից մեկն է: Ի դեպ, Ադրբեջանը ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու մտադրություն չունի, Ադրբեջանը դուրս է բոլոր ռազմական բլոկներից: Սա ինքնիշխան որոշում է, և մենք հարգում ենք այն»,- ասել է ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարը:
]]>

Իսկ ի՞նչ կատարվեց, Ձեր կարծիքով, սեպտեմբերի սրացումների ժամանակ: Ինչո՞ւ լռեց Աղդամի ռուս-թուրքական կենտրոնը, որը պետք է հետեւեր իրավիճակին, ով առաջինը սկսեց, եւ ում շահերից էր բխում այդ սրացումը:
Այս մասին «Հրապարակ» օրաթերթին տված հարցազրույցում ասել է Մերձավոր Արեւելքի եւ Կովկասի հարցերով փորձագետ Ստանիսլավ Տարասովը:
Նրա պնդմամբ, կոնֆլիկտը սկսվեց այն ժամանակ, երբ ԱԳ նախարարներ Միրզոյանն ու Բայրամովն էին հանդիպում, Ալիեւն ու Փաշինյանն էին հանդիպում, ինչո՞ւ հանկարծ եղան այդ բախումները, Ալիեւի ինչի՞ն էր պետք ձախողել բանակցությունները ինչ-որ հերթական Ա կամ Բ բարձունքի համար, որ սկսեր պատերազմ ու գրոհեր Երեւանի վրա՞: Դա ծիծաղելի է:

- Կարծում եմ՝ դա պայմանավորված էր ինչ-ինչ հայ-ադրբեջանական սահմանի դեմարկացիոն գործընթացներով, չէ՞:

- Տեսեք, ՀԱՊԿ-ին դիմելով՝ Հայաստանն ասում է, որ կատարվել է ագրեսիայի ակտ, ու համեմատում է Ղազախստանի հետ, բայց այնտեղ կատարվել էր պետական հեղաշրջման փորձ, եւ պետք չէ բորշչը շփոթել ձվածեղի հետ: Ագրեսիայի փաստն իրավաբանորեն հաստատված չէ, որովհետեւ չի անցկացվել սահմանի դեմարկացիա: Ադրբեջանն Ա բարձունքն իրենն է համարում, Հայաստանը՝ իրենը, հետեւապես, ՀԱՊԿ-ն այստեղ անելիք չունի: Բայց արդյունքում մենք տեսանք, որ Փաշինյանը գործընթացը տեղափոխեց արեւմտյան հարթակ՝ Բրյուսել, Ալիեւը դրան էլ համաձայնեց, քանի որ նրա համար մեկ էր, թե որտեղ ստորագրել տա իր հինգ կետերը:
]]>

Հայաստան-Սփյուռք հարաբերությունների, Ֆրանսիայի հայկական համայնքի, հայ-թուրքական երկխոսության և այլ թեմաների մասին «Հետքը» զրուցել է ֆրանսահայ քաղաքագետ, արևելագետ Տիգրան Եգավյանի հետ։

-Ինչպե՞ս կգնահատեք Հայաստան-Սփյուռք հարաբերությունները ներկա պահին, արդյոք դրանք բավարար չափով ամու՞ր են, փոխվստահություն կա՞ միմյանց նկատմամբ։

-Ո՛չ, հակառակը, փոխվստահություն չկա։ Պատերազմը մեզ ցույց տվեց, որ առավել քան երբևէ Հայաստանի և Սփյուռքի միջև փոսը խորացել է։ Կարող ենք արձանագրել, որ վստահության թելերը կտրված են։ Չկա առողջ հիմք գործնական հարաբերություններ մշակելու համար։ Մինչև հիմա Հայաստանի և Սփյուռքի կապը հիմնված էր երկու բանի վրա․ առաջին՝ զբոսաշրջության, երկրորդը՝ մարդասիրական օժանդակության։ Կարելի է նշել նաև սահմանափակ ազդեցություն ունեցող ներդրումները։ Դժբախտաբար, սա ոչ միայն ներկա իշխանությունների խնդիրն է, այլ ավելի վաղ ծագում ունի՝ նախքան Հայաստանի անկախացումը, անկախության շարժումը։ Սփյուռքահայ կազմակերպությունները պատրաստ չէին ընդունել, որ Հայաստանը անկախ պետություն դառնա, քանի որ մտահոգված էին, թե կորցնելով ռուսական երաշխավորությունը՝ մենք թիրախ կդառնանք պանթուրքիզմի համար։ Այսինքն՝ գլխավոր խնդիրը պետականության գաղափարի շուրջ էր։ Ընդհանրապես սփյուռքահայերը քաղաքական միտք չունեցող մարդիկ են, որոնք վերացական գաղափար ունեն Հայաստանի, ազգի, Հայ դատի և պետության մասին, նրանք չեն կարողանում նորմալ ձևով ըմբռնել, թե ինչ է նշանակում պետություն ունենալը։ Պատերազմը մեզ ապացուցեց, որ մենք պետական մշակույթ չունեցող ազգ ենք, մենք չենք տարբերում «ազգ» և «պետություն» հասկացությունները։ Գործող կառավարությունն էլ, որը թեկուզև Սփյուռքի գործերով հանձնակատարի գրասենյակ ունի, չկարողացավ շահերի վրա հիմնված հարաբերություններ մշակել։ Իշխանությունների գլխավոր սխալն այն էր, որ նրանք չկարողացան սփյուռքահայերի ներուժը ձգել Հայաստան, իսկ Սփյուռքի համար Հայաստանն ու Արցախը (Ղարաբաղ-Խմ.) վերացական բաներ են, նրանց համար գլխավոր թեման Ցեղասպանությունն է, այսինքն՝ նրանք կենտրոնացան հիշողության վրա՝ չհասկանալով, որ Հայաստանում իրենք իրենց դերն ունեն, քաղաքական դերակատարություն պետք է ունենան՝ Հայաստանի համակարգը վերափոխելու համար.....

]]>

]]> ԻՇԽԱՆ ՎԵՐԴՅԱՆ. ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՀԱԿԱԱԴՐԲԵՋԱՆԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱԴԻՐԸ ԵՂԵԼ Է ՌՈԲԵՐՏ ՔՈՉԱՐՅԱՆԸ - ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑ http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=9881 http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=9881 admin Mon, 23 May 2022 09:26:14 +0300
]]> «Irevanaz.com»-ի հարցերին պատասխանում է ՀՀ քաղաքացի, հայտնի բլոգեր Իշխան Վերդյանը:

- Բարի օր, պարոն Վերդյան: Ինչպե՞ս եք գնահատում այսօրվա իրավիջակը Հայաստանում, նկատի ունենալով ընդդիմության խաղաղության դեմ մղվող պայքարը:

- Հայաստանի իրավիճակը գնահատում եմ կայուն։ Ընդդիմությունը փորձում է լարվածություն մտցնել, սակայն արժանանում է մարդկանց տոտալ արհամարհանքին։ Ընդդիմությունը չունի ապագայի տեսլական, չունի ծրագիր, նրա միակ գործիքը անկարգություններն ու օրինազանցություններն են, որը, սակայն, արժանանում է ոստիկանության համարժեք պատասխանի։ Ընդհանուր առմամբ, միակ արդյունքը, որին հասնում է ընդդիմությունը`ժողովրդի ծաղրուծանակն է։

- Ձեզ տարօրինակ չի՞ թվում, որ Փաշինյանի հրաժարականի պահանջով ընդդիմության հանրահավաքները հաջորդեցին Վանեցյանի Մոսկվա կատարած այցին և ցուցարարների շարքում Պուտինի ընկերոջ՝ տխրահռչակ Ռոբերտ Քոչարյանի հայտնվելուն։

- Ոչ, տարօրինակ չի թվում։ Ընդհակառակը, դա օրինաչափ է ու սպասված։ Հայաստանում հակաադրբեջանական քաղաքականության հիմնադիրը եղել է Ռոբերտ Քոչարյանը, նա է միշտ կանգնած եղել այդ քաղաքականության ղեկին, իսկ ձեր թվարկած մյուս անունները ընդամենը երկրորդ կարգի դերակատարներ են, որոնք Հայաստանում չունեն հեղինակություն, շ`անգամ իրենց համախոհների շրջանում։

- Մեր կարծիքով՝ ղարաբաղյան կլանը, «Դաշնակցություն» կուսակցության հետ դաշինքով, չարիքի աղբյուր է, Հայաստանի շարքային քաղաքացիների աղքատացման մեղավորն և պատնեշ է մեր ժողովուրդների միջև խաղաղության հաստատման ճանապարհին։ Կկարողանա՞ արդյոք հայ ժողովուրդը ասել «ոչ» նրանց և թույլ չտալ, որ նրանք վերադառնան իշխանության։

- Ղարաբաղյան կլանը ու դաշնակցությունը այլևս երբեք Հայաստանի իշխանության ղեկին չեն հայտնվի։ Այս վերջին միտինգներով խփվեց նրանց քաղաքական դագաղի վերջին մեխը։

]]> «Irevanaz.com»-ի հարցերին պատասխանում է ՀՀ քաղաքացի, հայտնի բլոգեր Իշխան Վերդյանը:

]]> ՎՈԼՔԱՆ ՎՈՒՐԱԼ. ՀԱՅ-ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ՀԱՇՏԵՑՄԱՆ ՀԱՐՑՈՒՄ ՊԵՏՔ Է ԶԳՈՒՇԱՎՈՐ ԼԻՆԵԼ, Եվ ՔԱՅԼ ԱՌ ՔԱՅԼ ԱՌԱՋ ԳՆԱԼ http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=9410 http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=9410 admin Sun, 13 Feb 2022 11:21:11 +0300
]]>

«Հայ-թուրքական հաշտեցման հարցում պետք է զգուշավոր լինել, և քայլ առ քայլ առաջ գնալ»: Այս հայտարարել է Խորհդային Միությունում Թուրքիայի վերջին դեսպան Վոլքան Վուրալը, ով նաև առաջին թուրք բարձրաստիճան պաշտոնյան էր, որ 1990-ականների սկզբին այցելել է Հայաստան։
«Ազատությանը» տված բացառիկ հարցազրույցում թուրք դիվանագետը նշել է, որ այսօր էլ ուշադրությամբ է հետևում հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման նոր գործընթացին. - «Կարծում եմ, ձեռնարկված վերջին քայլերը դրական են, միևնույն ժամանակ՝ ուշացած: Ես ուրախ եմ, որ դրական քայլեր են արվում: Իհարկե, սա դժվարություններով լի, բարդ գործընթաց է: Այս հարցը միայն երկու երկրներից չի կախված: Կարևոր է նաև սփյուռքահայության դիրքորոշումը: Գիտեք, որ սփյուռքի հայերը հատկապես Թուրքիայի դեմ լայն գործունեություն են վարում: Ցեղասպանության մասին պնդումների վերաբերյալ ԱՄՆ Կոնգրեսի որոշումներով, տարատեսակ քաղաքական վճիռներով Թուրքիայի հասցեին մեղադրանքներ են հնչեցնում: Այս հանգամանքը խոչընդոտում է մեր հարաբերությունների ընդլայնումը: Այդ պատճառով պետք է զգուշավոր լինել և քայլ առ քայլ առաջ գնալ: Բայց կարծում եմ ելնելով երկու երկրների շահերից, պետք է միասին խաղաղ ապրել՝ մի կողմ դնելով հին պատմական վեճերը: Ինչպես այն ժամանակ պարոն Տեր-Պետրոսյանն ինձ ասաց՝ ես իմ վիշտը ներսումս կրում եմ, բայց պետք է մտածեմ երեխաներիս, թոռներիս ապագայի մասին: Այսպես բոլորը պետք է մտածեն ապագայի մասին»:
Վոլքան Վուրալը Երևան էր ժամանել 1991-ի ձմռանը, հանդիպել էր առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի, արտգործնախարար Րաֆֆի Հովհաննիսյանի հետ, այցելել էր Էջմիածին ու նույնիսկ հայ-թուրքական փակ սահման։ Հիշում է, որ Երևանում էլեկտրաէներգիա արդեն չկար, ցուրտ էր, բայց փողոցում հանդիպած մարդիկ ջերմ էին ու սիրալիր. - «Իմ այցի ժամանակ նախագահ Տեր-Պետրոսյանի հետ շատ մտերիմ, ողջախոհ և իրատեսական շփում ունեցանք: Սրան հակառակ, այն ժամանակվա արտգործնախարարի հետ, որը կարծես ԱՄՆ-ից նոր էր եկել Հայաստան, լավ հարաբերություն չհաստատեցինք, նրա վերաբերմունքը շատ բարեկամական չէր: Այս հանգամանքը ցույց է տալիս սփյուռքի և Հայաստանի հայերի միջև առկա տարբերությունները»:
Վուրալը պատմում է, որ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Թուրքիայի արտգործնախարարությունը նիստ է գումարել՝ քննարկելու նորանկախ հանրապետությունների հետ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման հարցը: Ինքը՝ Վուրալը կողմ է եղել նաև Հայաստանի հետ կապերի հաստատմանը, սակայն գործընկերներից ոչ բոլորն են համակարծիք եղել։ Հետո հարաբերությունները է'լ ավելի են սրվել՝ ղարաբաղյան պատերազմի պատճառով, ու դիվանագիտական կապեր այդպես էլ չեն հաստատվել։
Խոսելով հարաբերությունների կարգավորման այսօրվա փորձերի և բանակցություններում Թուրքիայի կողմից հատուկ ներկայացուցիչ նշանակված Սերդար Քըլըդչի մասին, պաշտոնաթող դիվանագետ Վուրալը ասաց՝ Քըլըչի ընտրությունը ցույց է տալիս Անկարայի լրջությունը այս հարցի նկատմամբ. - «Պարոն Սերդարին ճանաչում եմ: Ավելի վաղ, երբ նա Վաշինգտոում դեսպան էր, առիթ ունեցա նրա հետ ծանոթանալու: Փորձառու դիվանագետ է: Երկար տարիներ աշխատել է արտգործնախարարությունում և տարբեր կարևոր պաշտոններ է զբաղեցրել: Այդ պատճառով էլ կարծում եմ, որ նրա նշանակումը դրական ազդակ է և ցույց է տալիս, որ թուրքական կառավարության կարևորում է այդ հարցը: Կարծում եմ կհաջողի: Բայց պետք է համբերատար և զգուշավոր լինել: Ցավոք, շատ արագ գործելու շքեղություն չկա: Հուսով եմ՝ այս անգամ կողմերը առաջ կգնան մինչև սահմանների բացում: Կարծում եմ սահմանների բացումը, ազատ կամ ավելի պարզ վիզային ռեժիմի անցումը կարող է կարևոր սկիզբ դառնալ: Պետք է քայլեր ձեռնարկվեն առևտրային և տնտեսական կապերի զարգացման համար: Հուսով եմ, այս բնագավառներում դրական առաջընթաց կլինի»:
«Դիվանագիտությունը չես կարող թշնամությամբ վարել»
Դիվանագիտական երկարամյա փորձառություն ունեցող Վոլքան Վուրալը, ինչպես Հայաստան եկած առաջին այցին, հիմա էլ պնդում է՝ քաղաքականությունը, հատկապես դիվանագիտությունը, չես կարող թշնամությամբ վարել. - «Հատկապես արտաքին քաղաքականության մեջ թշնամական, ծայրահեղական բառապաշարից օգուտ չկա, հասարակությունները դրանից չեն շահում: Նույնիսկ եթե դրանք ներքաղաքական շահերին են ծառայում, արտաքին քաղաքական դաշտում բացասական հետևանքներ են ունենում։ Արտաքաին քաղաքականությունը պետք է հիմնված լինի իրատեսական քաղաքականության և ազգային շահերի վրա: Այս սկզբունքը ամեն երկրի համար էլ աշխատում է: Այս տեսանկյունից, Թուրքիայի և Հայաստանի հարաբերությունների բարելավումը նախ և առաջ երկու երկրների ժողովուրդների օգտին է: Ես հավատում եմ, որ պետք է ընդլայնենք համագործակցությունը տարբեր բնագավառներում, մասնավորապես պետք է զարգացնել Հայաստանին սահմանակից նահանգների հետ առևտուրը, էներգետիկ, տնտեսական կապերը: Դրանից կշահեն Արևելեյան Անատոլիայի բնակչությունը և Հայաստանը»:
Պաշտոնաթող դեսպանը նշում է, որ հիմա Էրդողանի կառավարությունը փորձում է բարելավել հարաբերությունները հարևանների, ինչպես նաև Եվրամիության ու Արևմուտքի հետ։
«Դա հարաբերությունների կարգավորման ավելի նպաստավոր հիմքեր է ստեղծում», - ասել է թուրք դիվանագետը՝ հույս հայտնելով, որ երեսունամյա դադարից հետո շուտով հնարավորություն կունենա կրկին այցելել Հայաստան:
]]> ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ԿԱՐԱՎԱԵՎ. ԶԱՆԳԵԶՈՒՐԻ ՄԻՋԱՆՑՔԻ ԲԱՑՈՒՄԸ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ ՀԱՄԱՐ ՄԵԾ ՀԵՏԱՔՐՔՐՈՒԹՅՈՒՆ Է ՆԵՐԿԱՅԱՑՆՈՒՄ http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=9339 http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=9339 admin Mon, 24 Jan 2022 08:41:15 +0300
]]> Հարցազրույց՝ ռուսաստանցի քաղաքագետ, ՌԴ ԳԱ Տնտեսագիտության ինստիտուտի գիտաշխատող Ալեքսանդր Կարավաևի հետ։

—Դուք ինչպե՞ս եք գնահատում հայ-թուրքական հարաբերությունների նորմալացման հնարավորությունը՝ հայ հասարակության մեջ այդ գործոնի նկատմամբ լուրջ դժգոհության հաշվառմամբ։

—Իմ կարծիքով, հայ-թուրքական երկխոսության սկիզբը՝ ղարաբաղյան հակամարտության ռազմական փուլի ավարտից հետո Թուրքիայի և Հայաստանի հարաբերությունների զարգացման միակ և եզակի հնարավորությունն է։ Քանզի երկկողմ հարաբերությունները փաստորեն հասել են ամենացածր կետին, ապա հնարավոր է առաջ մղել միայն մեկ ուղղությամբ։ Հետևաբար այժմ մենք նկատում ենք Մոսկվայի աջակցութամբ այդ ուղիղ երկխոսության մեկնարկը։
Ինչ վերաբերում է Թուրքիայի հետ հարաբերությունների նորմալացման նկատմամբ հայ հասարակության մեջ դժգոհությանը, ապա այստեղ, իմ կարծիքով, ավելի շուտ հարցը նրանում չէ, թե Թուրքիայի ընկալման պլանով Երևանում ինչպիսի մթնոլորտ է տիրում, այլ Հայաստանի կառավարության նկատմամբ զանգվածների ընդհանուր դժգոհության մեջ է։ Ես չէի ասի, որ կա հատկապես երկխոսության մեկնարկին ուղղված բացասական վերաբերմունք, այլապես հազիվ թե երկու երկրների միջև փոխադարձ ապրանքաշրջանառությունը կազմեր ավելի քան 300 մլն դոլար, ընդ որում ավելի շուտ թուրքական ապրանքները Հայաստան մատակարարելու պատճառով։ Իհարկե, բոլորովին էլ պատահական չէր մորատորիում հայտարարելը, որը կարելի է անվանել Երևանի յուրատեսակ պատժամիջոցը թուրքական ապրանքների նկատմամբ, որը Երևանի արձագանքն էր 2020 թվականին Երկրորդ ղարաբաղյան պատերազմում պարտությանը, որում Թուրքիան ակտիվորեն եղել է Ադրբեջանի կողմը։ Այնուհանդերձ, նույնիսկ այս մորատորիումը ցույց տվեց, որ Թուրքիան վաղուց է ներկա հայկական շուկայում, նա իր արտադրանքը և ապրանները արտահանում է Հայաստան, իսկ հայերը գնում են Թուրքիա հանգստանալու։ Երևի չարժե խոսել նման վիճակի առանձնահատկության մասին, բավական է վերցնել ռուս-ուկրաինական ներկայիս հարաբերությունների օրինակը։
Չնայած նրան, որ երկրները գտնվում են ոչ այնքան «սառը պատերազմի», որքան բացահայտ զինված հակամարտության մեջ, դա նրանց չի խանգարում պահպանել լուրջ ապրանքաշրջանառությունը։ Ես ձեզ մեկ այլ օրինակ էլ բերեմ. Այսօրվա դրությամբ Ռուսաստանի և Ճապոնիայի միջև առկա է ապրանքաշրջանառություն, այն պայմաններում, որ նրանց միջև խաղաղության պայմանագիր չկա։ Այսինքն նման օրինակները բազմաթիվ են: Կարծում եմ, որ հայ-թուրքական երկխոսությունը թափ կառնի և միջնաժամկետ հեռանկարում դիվանագիտական հարաբերություններ կհաստատվեն։ Իմ ենթադրություններով, մոտավորապես երեք տարի անց, հավանական է Հայաստանում և Թուրքիայում կբացվեն երկու երկրների դեսպանատներ։

—Ինչպե՞ս կանցնի հայ-ադրբեջանական սահմանների դեմարկացիան և դելիմիտացիան։

—Հայ-ադրբեջանական սահմանների սահմանազատման և սահմանգծման գործընթացը կանցկացվի հանձնաժողովի շրջանակներում, որը ստեղծվել, կամ կազմակերպչական փուլ է անցնում ռուս դիվանագետների և ՌԴ պաշտպանության նախարարության աջակցությամբ։ Բոլոր գերատեսչությունները, որոնք այս, կամ այն ձևով ներգրավված են սահմանապահ ռեժիմի (բացառության մաքսային ծառայությունների) մեջ, դրանք առաջին հերթին ԱԳՆ կառույցներ, ռազմական գերատեսչություններ և սահմանապահ ծառայություններ են։ Յուրաքանչյուր երկրից այդ երեք գերատեսչությունները կմասնակցեն հանձնաժողովի աշխատանքին, որը կորոշի վերջնական գիծը, որն արդեն կնշեն, ինչպես ադրբեջանական, այնպես նաև հայկական կողմի հողի վրա։ Կազմակերպչական առումով դա ինչպես տեղի կունենա՝ դժվար է ասել։ Կարծում եմ, որ դա տեղի կունենա ոչ թե ամբողջ սահմանագծի երկայնքով, այլ աստիճանաբար՝ հատված առ հատված։ Համենայնդեպս, այս գործընթացը նախ կընդգրկի այն շրջանները, որոնց շուրջ չկան լուրջ տարաձայնություններ, չկան խնդիրներ, որոնք պահանջում են երկարաժամկետ համաձայնեցումներ և ինչ-որ ընդհանուր փոխըմբռնումների հասնել։
Պետք է հասկանալ, որ նույնիսկ խաղաղ պայմաններում, որպես կանոն, նման հարցերը լուծվում են տարիներով։ Ցանկացած դեպքում, դժվարամատչելի շրջաններում անցնող հայ-ադրբեջանական սահմանի հատվածները քարտեզի վրա գծեր գծելու վերաբերյալ քննարկումների սկզբնական փուլում, չպետք է հանգեցնեն լուրջ միջադեպերի կամ լուրջ բախումների։

—Այս տարի Հայաստանը կստորագրի արդյո՞ք Ադրբեջանի հետ խաղաղ պայմանագիր։

—Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղ պայմանագրի ստորագրման անհրաժեշտությունը այնքան էլ պարտադիր չէ։ Կրկին անգամ բերեմ ռուս-ճապոնական հարաբերությունների առումով օրինակը։ Մեր երկրների միջև խաղաղ համաձայնագրի բացակայությունը չի խանգարում առևտրատնտեսական հարցերի, Ռուսաստանում ճապոնական ներդրումների շատ մեծ տեսապատկերի քննարկմանը։
Ռուսաստանում շատերը նույնիսկ չգիտեն, որ մեր երկրների միջև խաղաղ համաձայնագիր չկա՝ Հարավ-կուրիլյան կղզիների խնդրի պատճառով։ Կարևոր է սահմանների առկայությունը և փոխգործունեության կառույցները, փոխադարձ տարածքային ամբողջականության և ինքնիշխանության հաստատումը։ Իսկ դա, առաջին հերթին՝ սահմանների և մաքսակետերի բեռների և մարդկանց համար անցակետերի առկայությունն է։ Հետևաբար խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման հարցը անհայտ միջանկյալներով հետագա հեռանկարների շարքից է։ Կարևոր է, որ երկու երկրների միջև համակարգված երկխոսության սկիզբը իր մեջ ներառում է տրանսպորտային միջանցքների բացումը, ապրանքների տարանցումը, շրջանակային համաձայնագրերի ստորագրումը, որոնք անհրաժեշտ են ավելի լայն ձևաչափերով փոխգործակցության համար։

—Ռուսաստանը ինչ օգու՞տ կստանա Զանգեզուրի միջանցքի բացման դեպքում։

—Ռուսաստանի շահերը այստեղ ակնհայտ են։ Փաստորեն Ռուսաստանը այս պահին չունի Պարսից ծոցի և Իրանում նավահանգիստների անմիջական մուտքի հնարավորություն, ինչպիսին առկա է եղել խորհրդային ժամանակներում, երբ գործել է Նախչըվանի Ինքնավար Հանրապետությունում Ջուլֆայի երկաթուղային հանգույցը։ Ժամանակին դա թույլ է տվել Ջուլֆայի միջոցով անցկացնել խորհրդային երկաթուղային ցանցի բեռների հոսքը դեպի Իրան և այնուհետև Պարսից ծոց։ Խորհրդային ժամանակների 70-80-ական թվականների վիճակագրության համաձայն, այդ ուղղությամբ անցկացվում էր տարեկան 5-ից մինչև 10 միլիոն տոննա ապրանքի բավականին մասշտաբային առևտուր։ Նշված տարիներին առևտուրը իրականացվում էր Ջուլֆայում երկաթուղային հանգույցի միջոցով։ Ներկա ժամանակ դեռևս շարունակվում է Աստարա-Ռեշտ երկաթուղային ճանապարհի շինարարությունը, և առայժմ դժվար է կանխագուշակել, թե ինչ ժամկետներում այն կավարտվի։ Ուստի Զանգեզուրի միջանցքի բացումը, որը թույլ կտա դուրս գալ դեպի Պարսից ծոցի նավահանգիստներ՝ Ռուսաստանի համար մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում։

—Ձեզ կարծիքով, ինչպիսի՞ն է լինելու ապագայում կայունության և տնտեսական հնարավորությունների առումով Հարավային Կովկասի ապագան։

-Ես մոտավորապես այսպես եմ տեսնում Հարավային Կովկասի ապագան։ Ես կցանկանայի մի օր գալ Ադլերի երկաթուղային կայարան, նստել գնացք և անցնել այն մայրուղով, որը կառուցվել է դեռ 20-րդ դարի սկզբին։ Անդրկովկասյան երկաթուղու այս հատվածները կառուցվել են դեռ 1901-1905 թվականներին մինչև Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը և միացրել են Հարավային Կովկասի բոլոր հիմնական տարածաշրջանները։ Կարծում եմ՝ իդեալական կլիներ Ադլերում գնացք նստել, անցնել ամբողջ Աբխազիայով, Գագրայով, Սուխումիով, հասնել Թբիլիսի, իսկ հետո Հայաստանի տարածքով դուրս գալ Նախչըվան, որտեղ, կառուցված լիներ նոր ճանապարհ դեպի Թուրքիա, որով հնարավոր կլիներ Զանգեզուրի միջանցքով առաջ շարժվել դեպի Ադրբեջանի տարածք և հասնել Բաքու։ Իմ կարծիքով, այս հնարավորությունը իդեալական այցեքարտ կլիներ ամբողջ աշխարհից ժամանած զբոսաշրջիկների համար, հատկապես, որ ղարաբաղյան հակամարտության, թեկուզ ռազմական ճանապարհով լուծումը ցույց տվեց, որ Հարավային Կովկասում խաղաղություն հնարավոր է։
/Caliber.Az/
]]> Հարցազրույց՝ ռուսաստանցի քաղաքագետ, ՌԴ ԳԱ Տնտեսագիտության ինստիտուտի գիտաշխատող Ալեքսանդր Կարավաևի հետ։

—Դուք ինչպե՞ս եք գնահատում հայ-թուրքական հարաբերությունների նորմալացման հնարավորությունը՝ հայ հասարակության մեջ այդ գործոնի նկատմամբ լուրջ դժգոհության հաշվառմամբ։

—Իմ կարծիքով, հայ-թուրքական երկխոսության սկիզբը՝ ղարաբաղյան հակամարտության ռազմական փուլի ավարտից հետո Թուրքիայի և Հայաստանի հարաբերությունների զարգացման միակ և եզակի հնարավորությունն է։ Քանզի երկկողմ հարաբերությունները փաստորեն հասել են ամենացածր կետին, ապա հնարավոր է առաջ մղել միայն մեկ ուղղությամբ։ Հետևաբար այժմ մենք նկատում ենք Մոսկվայի աջակցութամբ այդ ուղիղ երկխոսության մեկնարկը։
Ինչ վերաբերում է Թուրքիայի հետ հարաբերությունների նորմալացման նկատմամբ հայ հասարակության մեջ դժգոհությանը, ապա այստեղ, իմ կարծիքով, ավելի շուտ հարցը նրանում չէ, թե Թուրքիայի ընկալման պլանով Երևանում ինչպիսի մթնոլորտ է տիրում, այլ Հայաստանի կառավարության նկատմամբ զանգվածների ընդհանուր դժգոհության մեջ է։ Ես չէի ասի, որ կա հատկապես երկխոսության մեկնարկին ուղղված բացասական վերաբերմունք, այլապես հազիվ թե երկու երկրների միջև փոխադարձ ապրանքաշրջանառությունը կազմեր ավելի քան 300 մլն դոլար, ընդ որում ավելի շուտ թուրքական ապրանքները Հայաստան մատակարարելու պատճառով։ Իհարկե, բոլորովին էլ պատահական չէր մորատորիում հայտարարելը, որը կարելի է անվանել Երևանի յուրատեսակ պատժամիջոցը թուրքական ապրանքների նկատմամբ, որը Երևանի արձագանքն էր 2020 թվականին Երկրորդ ղարաբաղյան պատերազմում պարտությանը, որում Թուրքիան ակտիվորեն եղել է Ադրբեջանի կողմը։ Այնուհանդերձ, նույնիսկ այս մորատորիումը ցույց տվեց, որ Թուրքիան վաղուց է ներկա հայկական շուկայում, նա իր արտադրանքը և ապրանները արտահանում է Հայաստան, իսկ հայերը գնում են Թուրքիա հանգստանալու։ Երևի չարժե խոսել նման վիճակի առանձնահատկության մասին, բավական է վերցնել ռուս-ուկրաինական ներկայիս հարաբերությունների օրինակը։
Չնայած նրան, որ երկրները գտնվում են ոչ այնքան «սառը պատերազմի», որքան բացահայտ զինված հակամարտության մեջ, դա նրանց չի խանգարում պահպանել լուրջ ապրանքաշրջանառությունը։ Ես ձեզ մեկ այլ օրինակ էլ բերեմ. Այսօրվա դրությամբ Ռուսաստանի և Ճապոնիայի միջև առկա է ապրանքաշրջանառություն, այն պայմաններում, որ նրանց միջև խաղաղության պայմանագիր չկա։ Այսինքն նման օրինակները բազմաթիվ են: Կարծում եմ, որ հայ-թուրքական երկխոսությունը թափ կառնի և միջնաժամկետ հեռանկարում դիվանագիտական հարաբերություններ կհաստատվեն։ Իմ ենթադրություններով, մոտավորապես երեք տարի անց, հավանական է Հայաստանում և Թուրքիայում կբացվեն երկու երկրների դեսպանատներ։

—Ինչպե՞ս կանցնի հայ-ադրբեջանական սահմանների դեմարկացիան և դելիմիտացիան։

—Հայ-ադրբեջանական սահմանների սահմանազատման և սահմանգծման գործընթացը կանցկացվի հանձնաժողովի շրջանակներում, որը ստեղծվել, կամ կազմակերպչական փուլ է անցնում ռուս դիվանագետների և ՌԴ պաշտպանության նախարարության աջակցությամբ։ Բոլոր գերատեսչությունները, որոնք այս, կամ այն ձևով ներգրավված են սահմանապահ ռեժիմի (բացառության մաքսային ծառայությունների) մեջ, դրանք առաջին հերթին ԱԳՆ կառույցներ, ռազմական գերատեսչություններ և սահմանապահ ծառայություններ են։ Յուրաքանչյուր երկրից այդ երեք գերատեսչությունները կմասնակցեն հանձնաժողովի աշխատանքին, որը կորոշի վերջնական գիծը, որն արդեն կնշեն, ինչպես ադրբեջանական, այնպես նաև հայկական կողմի հողի վրա։ Կազմակերպչական առումով դա ինչպես տեղի կունենա՝ դժվար է ասել։ Կարծում եմ, որ դա տեղի կունենա ոչ թե ամբողջ սահմանագծի երկայնքով, այլ աստիճանաբար՝ հատված առ հատված։ Համենայնդեպս, այս գործընթացը նախ կընդգրկի այն շրջանները, որոնց շուրջ չկան լուրջ տարաձայնություններ, չկան խնդիրներ, որոնք պահանջում են երկարաժամկետ համաձայնեցումներ և ինչ-որ ընդհանուր փոխըմբռնումների հասնել։
Պետք է հասկանալ, որ նույնիսկ խաղաղ պայմաններում, որպես կանոն, նման հարցերը լուծվում են տարիներով։ Ցանկացած դեպքում, դժվարամատչելի շրջաններում անցնող հայ-ադրբեջանական սահմանի հատվածները քարտեզի վրա գծեր գծելու վերաբերյալ քննարկումների սկզբնական փուլում, չպետք է հանգեցնեն լուրջ միջադեպերի կամ լուրջ բախումների։

—Այս տարի Հայաստանը կստորագրի արդյո՞ք Ադրբեջանի հետ խաղաղ պայմանագիր։

—Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղ պայմանագրի ստորագրման անհրաժեշտությունը այնքան էլ պարտադիր չէ։ Կրկին անգամ բերեմ ռուս-ճապոնական հարաբերությունների առումով օրինակը։ Մեր երկրների միջև խաղաղ համաձայնագրի բացակայությունը չի խանգարում առևտրատնտեսական հարցերի, Ռուսաստանում ճապոնական ներդրումների շատ մեծ տեսապատկերի քննարկմանը։
Ռուսաստանում շատերը նույնիսկ չգիտեն, որ մեր երկրների միջև խաղաղ համաձայնագիր չկա՝ Հարավ-կուրիլյան կղզիների խնդրի պատճառով։ Կարևոր է սահմանների առկայությունը և փոխգործունեության կառույցները, փոխադարձ տարածքային ամբողջականության և ինքնիշխանության հաստատումը։ Իսկ դա, առաջին հերթին՝ սահմանների և մաքսակետերի բեռների և մարդկանց համար անցակետերի առկայությունն է։ Հետևաբար խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման հարցը անհայտ միջանկյալներով հետագա հեռանկարների շարքից է։ Կարևոր է, որ երկու երկրների միջև համակարգված երկխոսության սկիզբը իր մեջ ներառում է տրանսպորտային միջանցքների բացումը, ապրանքների տարանցումը, շրջանակային համաձայնագրերի ստորագրումը, որոնք անհրաժեշտ են ավելի լայն ձևաչափերով փոխգործակցության համար։

—Ռուսաստանը ինչ օգու՞տ կստանա Զանգեզուրի միջանցքի բացման դեպքում։

—Ռուսաստանի շահերը այստեղ ակնհայտ են։ Փաստորեն Ռուսաստանը այս պահին չունի Պարսից ծոցի և Իրանում նավահանգիստների անմիջական մուտքի հնարավորություն, ինչպիսին առկա է եղել խորհրդային ժամանակներում, երբ գործել է Նախչըվանի Ինքնավար Հանրապետությունում Ջուլֆայի երկաթուղային հանգույցը։ Ժամանակին դա թույլ է տվել Ջուլֆայի միջոցով անցկացնել խորհրդային երկաթուղային ցանցի բեռների հոսքը դեպի Իրան և այնուհետև Պարսից ծոց։ Խորհրդային ժամանակների 70-80-ական թվականների վիճակագրության համաձայն, այդ ուղղությամբ անցկացվում էր տարեկան 5-ից մինչև 10 միլիոն տոննա ապրանքի բավականին մասշտաբային առևտուր։ Նշված տարիներին առևտուրը իրականացվում էր Ջուլֆայում երկաթուղային հանգույցի միջոցով։ Ներկա ժամանակ դեռևս շարունակվում է Աստարա-Ռեշտ երկաթուղային ճանապարհի շինարարությունը, և առայժմ դժվար է կանխագուշակել, թե ինչ ժամկետներում այն կավարտվի։ Ուստի Զանգեզուրի միջանցքի բացումը, որը թույլ կտա դուրս գալ դեպի Պարսից ծոցի նավահանգիստներ՝ Ռուսաստանի համար մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում։

—Ձեզ կարծիքով, ինչպիսի՞ն է լինելու ապագայում կայունության և տնտեսական հնարավորությունների առումով Հարավային Կովկասի ապագան։

-Ես մոտավորապես այսպես եմ տեսնում Հարավային Կովկասի ապագան։ Ես կցանկանայի մի օր գալ Ադլերի երկաթուղային կայարան, նստել գնացք և անցնել այն մայրուղով, որը կառուցվել է դեռ 20-րդ դարի սկզբին։ Անդրկովկասյան երկաթուղու այս հատվածները կառուցվել են դեռ 1901-1905 թվականներին մինչև Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը և միացրել են Հարավային Կովկասի բոլոր հիմնական տարածաշրջանները։ Կարծում եմ՝ իդեալական կլիներ Ադլերում գնացք նստել, անցնել ամբողջ Աբխազիայով, Գագրայով, Սուխումիով, հասնել Թբիլիսի, իսկ հետո Հայաստանի տարածքով դուրս գալ Նախչըվան, որտեղ, կառուցված լիներ նոր ճանապարհ դեպի Թուրքիա, որով հնարավոր կլիներ Զանգեզուրի միջանցքով առաջ շարժվել դեպի Ադրբեջանի տարածք և հասնել Բաքու։ Իմ կարծիքով, այս հնարավորությունը իդեալական այցեքարտ կլիներ ամբողջ աշխարհից ժամանած զբոսաշրջիկների համար, հատկապես, որ ղարաբաղյան հակամարտության, թեկուզ ռազմական ճանապարհով լուծումը ցույց տվեց, որ Հարավային Կովկասում խաղաղություն հնարավոր է։
/Caliber.Az/
]]> ԶԱՈՒՐ ՍԱԴԸԳԲԵՅԼԻ. ՖՐԱՆՍԻԱՅԻ ՊԱՇՏՈՆՅԱՆԵՐԻՆ ԵՎ ՆՈՒՅՆԻՍԿ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐԻՆ ՍԱՐՍԱՓԵՑՆՈՒՄ Է ԱՍԱԼԱ-Ի ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՎԱԽԸ http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=9318 http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=9318 admin Thu, 20 Jan 2022 14:53:30 +0300
]]> Հարցազրույց ֆրանսիացի պատմաբան, ծագումով ադրբեջանցի իրավաբան Զաուր Սադըգբեյլիի հետ։

—Ֆրանսիայի նախագահի երկու թեկնածուներ՝ Էրիկ Զեմուրը և Վալերի Պեկրեսը նախընտրական քարոզարշավի շրջանակներում այցելեցին Հայաստան։ Սա նշանակում է, որ առաջիկա նախագահական ընտրություններին միայն ներկայիս նախագահ Էմանուել Մակրոնը չէ, որ հավակնում է հայկական ծագումով Ֆրանսիայի քաղաքացիների ձայներին։ Արդյո՞ք Ֆրանսիայի ադրբեջանական սփյուռքը պատրաստվում է քայլեր ձեռնարկել հայկական լոբբիին հակազդելու համար։

—Իրոք, Զեմուրը և Պեկրսեը նախընտրական քարոզարշավի շրջանակներում այցելել են Հայաստան։ Նախ Զեմուրը՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 11-ից մինչև 14-ը, իսկ այնուհետև Պեկրեսը՝ դեկտեմբերի 21-ից մինչև 23-ը, այցելել են Հայաստան։ Երկու թեկնածուների համար էլ սա առաջին արտասահմանյան այցն էր նախընտրական քարոզարշավի շրջանակներում։
Նշենք նաև, որ Պեկրեսը սադրիչ այց կատարեց Ադրբեջանի Ղարաբաղի մարզ և ըստ էության Պեկրեսի Հայաստան այցը կազմակերպվել է առավել բարձր մակարդակով, քան Զեմուրինը։ Օրինակ, նրան ընդունեց Հայաստանի նախագահը, ինչին չկարողացավ հասնել Զեմուրը։
Այո, իսկապես, թվում է, թե Ֆրանսիայի նախագահի շատ թեկնածուներ հավակնում են հայկական ծագումով ընտրողների ձայներին։ Սակայն ես կցանկանայի այստեղ մի քանի շեշտադրումներ անել։ Առաջին հերթին ուզում եմ պարզություն մտցնել Ֆրանսիայում հայկական սփյուռքի կշռի հարցում։
Եթե ենթադրենք, որ Ֆրանսիայում պաշտոնապես ապրում է 600 հազար հայ (որոնցից 400 հազարը ծնվել են Ֆրանսիայում-2011 թվականի տվյալներով), ինչը նշանակում է, որ հայկական ծագումով ընտրողների թիվը 300 հազար է։ 2021 թվականի մայիսի դրությամբ ֆրանսիացի ընտրողների ընդհանուր թիվը կազմում է 49,7 մլն. մարդ։ Այսպիսով, անհասկանալի է, թե հայկական ծագում ունեցող 300 հազար ընտրողները ինչպե՞ս կարող են ազդել ընտրությունների վրա, որին կմասնակցի ընտրողների առնվազն կեսը, այսինքն՝ նվազագույնը 24,85 մլն. մարդ։
Սակայն այսօրվա դրությամբ խնդիրը կայանում է նրանում, որ երկրորդ տուրի «տոմսը էժանանում է», քանի որ բոլոր երեք թեկնածուներ՝ Զեմուրը, Պեկրեսը, Լե Պենը կարող են հավաքել 16-17% ձայն։ Այլ կերպ ասած, կարող է ստեղծվել մի իրավիճակ, երբ ձայների նույնիսկ փոքր քանակը կարող է այս կամ այն թեկնածուին օգնել անցնել երկրորդ փուլ։ Կարծում եմ, որ հենց սա է պատճառը, որ յուրաքանչյուր թեկնածու ձգտում է ստանալ հայերի աջակցությունը:

—Այդ դեպքում, որտեղի՞ց Ֆրանսիայում հայկական սփյուռքին նման ազդեցություն։

—Իրականում այս հարցի պատասխանի արմատները գնում են 106 տարի առաջ՝ ХХ դարի սկիզբը։ Կարծում եմ, որ, եթե այսօր ողջ ֆրանսիական իսթեբլիշմենտը պատանդ է վերցվել հայկական սփյուռքի կողմից, և դա առաջին հերթին Երրորդ Հանրապետության պատմական սխալն է։ Այո, հենց ХХ դարի սկզբին Անտանտի երկրները մշակեցին Օսմանյան կայսրությունը ներսից հայերի ձեռքով ոչնչացնելու այդ նենգ պլանը՝ նրանց դրդելով դավաճանության։ Այս ամենը բերեց երկու կողմերից մեծ կորուստների։ Ցավոք, հայերը 106 տարվա ընթացքում կարողացան ամենուր տարածել «ցեղասպանության» մասին իրենց կեղծ առասպելը՝ հիմնականում ХХ դարասկզբի իրենց հանցագործությունները և էթնիկական զտումները քողարկելու նպատակով։
Ինչ վերաբերում է Ֆրանսիային, ապա այստեղ կան մի քանի նրբություններ։ Բանն այն է, որ Ֆրանսիան, ինչպես նաև Անտանտի մյուս երկրները և ԱՄՆ-ը հայերին բախտի քմահաճույքին մատնեցին։ Ֆրանսիացի պատմաբան Մաքս Գալոն իրավացիորեն նշում է, որ հայերին «վարձատրեցին միայն նրանց դժբախտ ճակատագրի մասին արցունքներով»։ Ինչ վերաբերվում է բուն Ֆրանսիային, ապա Կարսի պայմանագրից ուղիղ մի շաբաթ անց՝ 1921 թվականի հոկտեմբերի 20-ին, նրանք Թուրքիայի հետ ստորագրեցին այսպես կոչված Անկարայի պայմանագիրը (կամ Ֆրանկլին-Բույոնի պայմանագիր), որով Փարիզը ճանաչեց Անկարայի կառավարությունը, հայտարարեց Թուրքիայի նկատմամբ պահանջների բացակայության մասին և փոխարենը ֆրանսիական ընկերությունների համար ստացավ օգտակար հանածոների հանքերի մշակման հնարավորություն՝ 99 տարի ժամկետով:
Բացի դրանից, Արիստիդ Բրիանի կառավարությունը Թուրքիային փոխանցեց զենք, որը ծառայեց դիմադրության վերջին օջախները ճնշելու համար, մասնավորապես արևելյան Անատոլիայում։ Այս ամենը գիտենալով՝ հայերը սկսեցին աստիճանաբար շանտաժի ենթարկել ֆրանսիական իսթեբլիշմենտին և ամենուր հյուսել իրենց սարդոստայնը։
Թուրքական սփյուռքի անգործությունը միայն նպաստեց դրան։ Ահա ինչու այսօր մենք ունենք այն, ինչ ունենք։ Պետք է հասկանալ, որ այսօրվա դրությամբ ֆրանսիական իսթեբլիշմենտում կա հայերի և Հայաստանի առնչությամբ կոնսենսուս։ Հայերին դիտարկում են որպես արևելյան քրիստոնյաներ, որոնց հարկավոր է պաշտպանել, և որոնց իբրև սպառնում է ֆիզիկական ոչնչացման վտանգ։ Իսկ Հայաստանին դեռևս դիտարկում են որպես այսպես ասած Թուրքիային և Ադրբեջանին բաժանող։
Ավելացնեմ նաև, որ ֆրանսիացի պաշտոնյաները և նույնիսկ դատավորները սարսափում են ԱՍԱԼԱ-ի ահաբեկիչներից: Չէ որ բոլորն են հիշում ԱՍԱԼԱ-ի այդ սարսափելի կոմյունիկեները, որոնք ընթերցվում էին ֆրանսիական հեռուստաալիքով և դրանցում ահաբեկիչները խոստանում էին «թափել ֆրանսիացիների արյունը», եթե չընդունեն Թուրքիայի նկատմամբ հայերի պահանջը:
Վերջին տարիներին ձախողվելով Մերձավոր Արևելքում՝ մասնավորապես Սիրիայում, Իրաքում և Լիբանանում, այնտեղ ոչինչ չանելով արևելյան քրիստոնյաների պաշտպանության համար՝ Ֆրանսիային մնում են միայն հայերը։

—Իսկ Ֆրանսիայի ադրբեջանական սփյուռքն ինչպե՞ս կարող է հակազդել հայկական լոբբիին։

—Որպեսզի չեզոքացնել Ֆրանսիայի հայկական սփյուռքի թունավոր գործունեությունը՝ մենք օգտագործում ենք բոլոր միջոցները։ Ժամանակակից աշխարհում հիմնական մարտադաշտը, իհարկե, սոցիալական ցանցերն են։ Մենք շատ ակտիվ ենք առկա բոլոր սոցիալական ցանցերում։
Բացի դրանից, համավարակի պայմաններում լայնորեն տարածվել են առցանց - նիստերը։ Մենք այդ հնարավորությունն օգտագործում ենք գիտաժողովներ կազմակերպելու համար, որոնք, մասնավորապես նվիրված են լինում Ադրբեջանի նոր և նորագույն պատմությանը, Խոջալուի ցեղասպանությանը, մեզ, հայերի զավթողական քաղաքականության տարբեր ասպեկտներին:
Անձամբ իմ դիրքորոշումը կայանում է նրանում, որ յուրաքանչյուր ադրբեջանցին պետք է լավ իմանա մեր պատմությունը, որպեսզի կարողանա փաստերով խոսել։ Պայքարի գերազանց զենք է հանդիսանում նաև ֆրանսիական հեռուստաալիքներով ելույթները, ինչպես նաև տեսահոլովակները, որոնք կարելի է տարածել։
Հայկական ծագումով ֆրանսիացի հետազոտող Տիգրան Եգավյանը, ում հետ ես բանավեճի եմ մասնակցել RT France հեռուստաալիքով, իր հոդվածներից մեկում նշել է, որ «նրանք (Ֆրանսիայի ադրբեջանցիները) վերջին ժամանակներում միավորներ են հավաքում»։ Նման գնահատականը շատ բանի մասին է ասում։ Սա կոլեկտիվ աշխատանք է և մեր շատ հայրենակիցներ այդ աշխատանքում ներդնում են իրենց ժամանակը, գիտելիքները և ուժը՝ իրենց մնալով ստվերում։ Ուզում եմ իմ խորին երախտագիտությունը հայտնել նրանց։ Ես վստահ եմ, որ պատմությունը նրանց չի մոռանա։
Չի կարելի նաև մոռանալ մեր ֆրանսիացի բարեկամների մասին։ Նրանց թվում կան և՛ պետական ծառայողներ, և՛ լրագրողներ, և ուսուցիչներ, և՛ արվեստի գործիչներ, և՛ Ադրբեջանի հետ ընտանեկան կապերով կապված մարդիկ։ Նրանց նույնպես իմ խորին երախտագիտությունն եմ հայտնում։
Մենք հետագայում ևս կշարունակենք կազմավորվել, ստեղծել նոր կազմակերպություններ և ճեղքել մեկուսացման պատնեշն ու հայկական սարդոստայնը, որպեսզի դուրս գալ ֆրանսիական առաջատար լրատվամիջոցներ:

—Ի՞նչ կարծիքի եք ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում Ֆրանսիայի համանախագահության մասին։ Արդյո՞ք հայամետ Փարիզը բարոյական իրավունք ունի միջնորդ լինել Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև։

—Իմ կարծիքով, ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը կորցրել է իր արդիականությունը։ Նրա մասին խոսելը հետաքրքիր է միայն միջազգային հարաբերությունների պատմության և միջազգային իրավունքի կառույցների կաթվածահար լինելու տեսակետից, սակայն ես կարտահայտվեմ Մինսկի խմբի կապակցությամբ։ Քաղաքականության տեսության մեջ բարդ երևույթների կամ գործընթացների նկարագրման համար գոյություն ունի այսպիսի մեթոդ՝ ըստ Մաքս Վեբերի՝ իդեալական տիպի ստեղծում։ Ինչպես գիտեք, ես ուսումնասիրել եմ նաև Ֆրանսիայի քաղաքականությունը և շատ եմ սիրում կառուցել իդեալական տիպեր։ ԵԱՀԿ ՄԽ-ի առնչությամբ ես ժամանակին կառուցել եմ այդպիսի կոնստրուկցիա։ Ինչ վերաբերում է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբին, ես վաղուց եմ նման կառույց կառուցել։ Ենթադրենք, որ ղարաբաղյան հակամարտությունը, որն արդեն անցյալում է, ոչ այլ ինչ էր, քան գորդյան հանգույց, որը հնարավոր չէր բացել և միայն կարելի էր կտրել։ Դա անելու համար մեզ անհրաժեշտ կլինի գործիք՝ կացին։ Թող մեր դեպքում դա լինի այսպիսի եռանկյունաձև կացին (ԵԱՀԿ ՄԽ)։ Նախապայման դնելով, որ այս գործիքը կարող է աշխատել միայն այն դեպքում, եթե այն գտնվի խիստ ուղղահայաց հավասարակշռության մեջ, ենթադրենք, որ դա 26 տարվա ընթացքում տեղի չի ունեցել, որովհետև համակարգը հավասարակշռության մեջ չէր: Կոնկրետ ասած, եթե ենթադրենք, որ մի կողմերից մեկը` ԱՄՆ-ը, եղել է Ադրբեջանի կողմը, իսկ մյուսը՝ Ռուսաստանը, Հայաստանի, ապա Ֆրանսիան կհայտնվի եռանկյունու (կացնի) հիմքում: Եվ, որպեսզի կտրել հանգույցը, հարկավոր էր միայն նրա հավասարակշռությունը: Բռնելով հայամետ դիրքորոշում՝ նա ինքը արգելափակեց այդ մեխանիզմը։ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ոչ մի առաջարկ չընդունվեց և ուժի մեջ չմտավ։
Դրա փոխարեն համանախագահները 26 տարի շարունակ փորձում էին Ադրբեջանին ստիպել գնալ էական զիջումների, փոխել տարածքի (նախկին Լեռնային Ղարաբաղի) սահմանադրական կարգավիճակը և նրան այլ կարգավիճակ տալ։ Այստեղից էլ նրանց պարտությունը, և որևէ լուծում գտնելու անհնարինությունը։
26 տարվա ընթացքում Ֆրանսիան չկարողացավ ոչ մի բան անել ԵԱՀԿ ՄԽ-ում, քանզի ֆրանսիական դիվանագիտությունը թունավորված էր հայկական սփյուռքի կողմից։ Նույնիսկ անձնական զրույցներում ֆրանսիացի դիվանագետները փորձում էին ինձ համոզել, որ ոչ ոքի կողմից չճանաչված այսպես կոչված «ԼՂՀ»-ն դե ֆակտո «պետություն» է։
Ես չեմ կարծում, որ այսօր խոսքը բարոյական իրավունքի մասին է։ Իրականում նման քաղաքականությունը անբարոյական է։ Ինձ ցնցեցին նախագահ Էմանուել Մակրոնի այն խոսքերը, թե պետք է դիմակայել Կովկասում Թուրքիայի ազդեցության ուժեղացմանը, թույլ չտալ նրա ներթափանցումը և այլն։ Այդ հայտարարությունները միանգամայն համընկնում են ХХ դարի սկզբին ֆրանսիացի ռազմական կցորդի Պոյդեբարդի զեկույցի եզրակացություններին։ Հիշեցնեմ, որ այդ զեկույցում նույնպես Հայաստանին վերապահվել էր Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև յուրօրինակ «անջատողի» դեր։ Չնայած 106 տարի է անցել, այդ գաղափարները շարունակում են շրջանառվել, և դա լավ չէ:
Ինձ համար հայկական քաղաքականության պարտությունը կայանում է հենց դրանում։ Քանի դեռ Հայաստանը չի հրաժարվել «բաժանողի» դերից, նա չի կարողանա դուրս գալ այդ բարդ իրավիճակից, որի մեջ հայտնվել է։

—Ինչպե՞ս եք գնահատում Ադրբեջանում Ֆրանսիայի դեսպան Զաքարի Գրոսի հայտարարությունը այն մասին, որ 2022 թվականին Փարիզը ուշադրություն կդարձնի համագործակցության հնարավորության վրա, այդ թվում նաև ականազերծման ոլորտում, ինչպես նաև Առաջին ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ անհետ կորած անձանց ճակատագիրը պարզելու ուղղությամբ: Դեսպանը խոսեց նաև տարածաշրջանային զարգացման մասին, մասնավորապես Աղդամում, որտեղ Ֆրանսիան առաջարկում է իր փորձը և ֆինանսավորումը ջրային և էներգետիկական ցանցերի վերանորոգման համար։

— Ֆրանսիայի կառավարության անունից Ֆրանսիայի դեսպանի նման հայտարարությունները կարող են միայն ուրախացնել։ Չէ որ ադրբեջանա-ֆրանսիական հարաբերություններին շատ մեծ վնաս է հասցվել։ Այսօր այդ պատճառով ֆրանսիական շատ ձեռնարկություններ զրկվել են Ադրբեջանում աշխատելու հնարավորությունից։ Ուստի Ֆրանսիայի կառավարության հարաբերությունների բարելավմանն ուղղված դրական քայլերին կարելի է միայն ողջունել։
Նշեմ նաև, որ Ֆրանսիան իրեն գցել է այնպիսի դրության մեջ, որ այժմ ստիպված է դիմել տարբեր հնարքների, որպեսզի իր վրա չզգա հայկական լոբբիի զայրույթը։ Հիշեք Մակրոնի ադրբեջաներեն լեզվով հաղորդագրությունները, որոնք կարելի էր տեսնել միայն Ադրբեջանում։
Ֆրանսիացի որոշ քաղաքական գործիչներ հաճախ են Հայաստանը համեմատում Ֆրանսիայի կրտսեր քրոջ հետ։ Թող այդպես լինի, բայց այդ դեպքում ստանձնեք պատասխանատվությունը և այնպես արեք, որպեսզի այդ կրտսեր քույրը խելքի գա և դադարեցնի ապակառուցողական քաղաքականությունը։ Այսօրվա դրությամբ Հայաստանի ամենամեծ խնդիրը՝ նրա հասարակությանը քսենոֆոբիայից, ռասիզմից և հարևանների նկատմամբ տարածքային հավակնություններից մանրազերծումն (վարակազրկում) է։

—Ինչպե՞ս եք գնահատում Ֆրանսիայի պատգամավոր Նատալի Լուազոի պատասխանը Ադրբեջանի դեսպանի թվիթերյան գրառմանը։

—Ինչպես արդեն գրել եմ թվիթերում ի պատասխան տիկին Լուազոյի, նրա խնդիրը կայանում է նրանում, որ նա ոչինչ չգիտի Կովկասի մասին։
Ինչ վերաբերվում է Վալերի Պեկրեսի այցի շուրջ ծագած վիճաբանությանը, ապա այստեղ խոսքը գնում է երկակի չափանիշների մասին։ Չէ որ նրանք բոլորը միաձայն հայտարարում են, որ անօրինական միգրանտներին պետք է կալանավորել և արտաքսել երկրից, մինչդեռ իրենք են անօրինական գործողություններ կատարում, կամ խրախուսում դրանք։
Լուազոյի հայտարարությունը ոչ մի արժեք չունի։ Ես համոզված եմ, որ նա կատարում է հայանպաստ պատվեր։

—Իսկ ինչպե՞ս եք գնահատում Ադրբեջանի վերաբերյալ Վալերի Պերկեսի վերջին հայտարարությունը։

— Որպես իրավաբան՝ ինձ համար Պեկրեսի հայտարարությունը լիովին հիմնազուրկ է։ Տիկին Պեկրեսը անօրինական հատել է Ադրբեջանի պետական սահմանը։ Նա դա արել է միտումնավոր, հակառակ Ֆրանսիայի ԱԳՆ-ի հանձնարարականներին։ Նա կարծել է, թե օրենքից վեր է և նույնիսկ մուտքի վիզա ստանալու համար Ադրբեջանի իշխանություններից չի դիմել։ Ադրբեջանի իշխանություններն իրավասու էին կալանավորել նրան և նրա նկատմամբ կիրառել միջոցներ, որոնք կիրառվում են անօրինական միգրանտների դեպքում։
/Caliber.Az/

]]> Հարցազրույց ֆրանսիացի պատմաբան, ծագումով ադրբեջանցի իրավաբան Զաուր Սադըգբեյլիի հետ։

—Ֆրանսիայի նախագահի երկու թեկնածուներ՝ Էրիկ Զեմուրը և Վալերի Պեկրեսը նախընտրական քարոզարշավի շրջանակներում այցելեցին Հայաստան։ Սա նշանակում է, որ առաջիկա նախագահական ընտրություններին միայն ներկայիս նախագահ Էմանուել Մակրոնը չէ, որ հավակնում է հայկական ծագումով Ֆրանսիայի քաղաքացիների ձայներին։ Արդյո՞ք Ֆրանսիայի ադրբեջանական սփյուռքը պատրաստվում է քայլեր ձեռնարկել հայկական լոբբիին հակազդելու համար։

—Այդ դեպքում, որտեղի՞ց Ֆրանսիայում հայկական սփյուռքին նման ազդեցություն։

—Իսկ Ֆրանսիայի ադրբեջանական սփյուռքն ինչպե՞ս կարող է հակազդել հայկական լոբբիին։

—Իսկ ինչպե՞ս եք գնահատում Ադրբեջանի վերաբերյալ Վալերի Պերկեսի վերջին հայտարարությունը։

]]> ՍԱՐԳԻՍ ԱՍԱՏՐՅԱՆ. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՑԻՆԵՐԻ ՄԵԾԱՄԱՍՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՆԴԵՍ Է ԳԱԼԻՍ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅԱՆ ՕԳՏԻՆ http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=8726 http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=8726 admin Fri, 27 Aug 2021 12:14:11 +0300

ՍԱՐԳԻՍ ԱՍԱՏՐՅԱՆ. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՑԻՆԵՐԻ ՄԵԾԱՄԱՍՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՆԴԵՍ Է ԳԱԼԻՍ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅԱՆ ՕԳՏԻՆ
]]>

Հարավային Կովկասում հաղորդակցությունների բացումը ձեռնատու է Ադրբեջանին, Հայաստանին և տարածաշրջանի բոլոր սահմանակից պետություններին։
Նման հայտարարությամբ հանդես է եկել հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ Սարգիս Ասատրյանը։ Նա նշել է, որ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների մեծամասնությունը կողմ է խաղաղությանը և լիովին հավանություն է տալիս այդ ուղղությամբ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գործունեությանը։
Am.irevanaz.az-ը ընթերցողների ուշադրությանն է ներկայացնում Սարգիս Ասատրյանի հետ հարցազրույցը։

—Հայաստանի տարածության միջով դեպի Նախչըվան ճանապարհի նկատմամբ «միջանցք» տերմինը հայ հասարակության մեջ ունի բացասական ենթաթեքստ։ Ինչու՞։

—Մեր ժողովուրդների միջև ավելի քան 30 տարի շփումները չեն եղել, և հետևաբար հայ և ադրբեջանական հասարակությունների միջև միմյանց նկատմամբ անվստահությունը ավելի շատ է, քան վստահությունը։ Երբ խոսում են միջանցքի մասին, ապա Հայաստանում դա ընկալվում է, որպես որոշակի սպառնալիք տարածքային ամբողջականությանը։ Իսկ ի՞նչ կլինի, եթե «միջանցք» բառը փոխել «հաղորդակցություններ» բառով։ Դրանով իմաստը շատ չի փոխվի։ Եթե մենք ուզում ենք փոխադարձ համագործակցություն, ուզում ենք ինչ որ խնդիրներ լուծել, ապա արժե խոսել «հաղորդակցությունների ճանապարհային քարտեզի» մասին։ Այդ տերմինը մեր հասարակությունում բացասական արձագանք չի առաջացնում։ Սակայն սա իմ անձնական կարծիքն է։

—Իսկ Դուք ինչպե՞ս եք վերաբերվում Հարավային Կովկասում հաղորդակցությունների բացմանը։ Դրանից ո՞ր երկրները կշահեն, և կլինեն արդյո՞ք պարտվողներ։

—Սկսեմ երկրորդ մասից։ Պարտվողներ, անշուշտ, կլինեն։ Խոսքը այն ուժերի մասին է, ովքեր զենքի վաճառքի և պատերազմի վրա վաստակում են գումար և քաղաքական կապիտալ։ Մնացած բոլորը՝ իսկ դա բարիության ուժ է՝ կշահեն հաղորդակցությունների բացումից։ Եվ ես անձամբ, ինչպես նաև իմ շատ բարեկամները կողմ ենք դրան։ Հաղորդակցությունների բացումը ձեռնատու է և՛ Հայաստանին, և՛ Ադրբեջանին, և բոլոր սահմանակից պետություններին։

—Մի քանի օր առաջ նախագահ Իլհամ Ալիևը հայտարարեց, որ Երևանից հաղորդակցությունների հարցով դրական ազդանշաններ են ընդունվում։ Երևի նկատի է առվում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի արած վերջին արտահայտությունները։ Կարող է արդյո՞ք հայկական ընդդիմանությունը խոչընդոտել «ենթակառուցվածքների-միջանցքների» բացման պլաններին, քանզի Փաշինյանի խոսքերի նկատմամբ բացասական արձագանքը արդեն եղել է հայկական տելեգրամ-ալիքներում և ԶԼՄ-ներում։

—Ես Ձեզ այսպես կասեմ. Հայաստանում կա մարդկանց լիովին կամարտահայտություն, խոսքի ազատություն, գործում են տարբեր կուսակցություններ։ Եվ ես ուզում եմ նշել, որ արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններից առաջ, հայկական ընդիմությունը արել է ամեն ինչ, որպեսզի թույլ չտալ Նիկոլ Փաշինյանի հաղթանակը՝ խաղարկելով պատերազմում պարտության և այլ թեմաները։ Սակայն հենց Հայաստանի քաղաքացիների ազատ կամարտահայտությունը ցույց տվեց, որ ընդիմության փաստարկները չգործեցին։ Նիկոլ Փաշինյանը նորից հաղթեց ընտրություններում, նրա մոտ է հայ ընտրողների կողմից տրված ամբողջ լիազորությունը։
Եվ երբ Նիկոլ Փաշինյանը, որպես օրինական ղեկավար անում է հայտարարություն (Տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման հարցով Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի փոխվարչապետերի եռակողմ հանձնաժողովի աշխատանքի վերսկսման մասին - խմբ.), ապա նա խոսում է նաև ժողոխվրդի անունից։
Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների մեծամասնությունը հանդես է գալիս խաղաղության օգտին և լիովին աջակցում է դրա հետ կապված նրա խոսքերը և գործունեությունը։
Իհարկե, ընդդիմությունը այլ կարծիք ունի, բայց գործող իշխանության հակառակորդները ոչինչ չեն կարող անել։ Կրկին անգամ ընդգծեմ՝ Նիկոլ Փաշինյանը ունի ժողովրդի վստահության լիազորությունը։

]]>