Аналитика - IREVAN - Informational Analytical Center

Аналитика - IREVAN - Informational Analytical Center http://am.irevanaz.com/ ru Аналитика - IREVAN - Informational Analytical Center DataLife Engine ՀԱՅԱՑՔ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՑ. ԻՆՉՊԵՍ ԵՐԵՔ ԹՈՒՐՔ ԴԻՎԱՆԱԳԵՏՆԵՐ ԱՅՑԵԼԵՑԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆ․ ՎԱՐՈՒԺԱՆ ԳԵՂԱՄՅԱՆ http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14975 http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14975 emil Tue, 12 May 2026 09:17:07 +0300
]]>

Հայաստանում Ազգային ժողովի 2026 թ. հունիսյան ընտրությունները, ինչպես արդեն հայտնի է, իրենց վրա են սևեռել ոչ միայն հայ հանրության, այլև միջազգային տարբեր դերակատարների ուշադրությունը և լայնորեն բնութագրվում են որպես «աշխարհաքաղաքական ընտրություններ» տարբեր բևեռների միջև։ Այդ համատեքստում որևէ զարմանալի բան չկա. Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական կարևորությունը, որը բխում է առաջին հերթին իր աշխարհագրական դիրքից ու ռելիեֆից, մշտապես այն դարձնում է մրցակցության օբյեկտի ոչ միայն տարածաշրջանային, այլև գլոբալ տերությունների միջև։
Կասկածից վեր է, որ հայաստանյան ընտրությունները էական են լինելու տարածաշրջանի հետագա ուժային հավասարակշռության ու անվտանգության ճարտարապետության համար և ազդելու են եվրասիական բոլոր գործընթացների վրա։ Ուստի այս տարածաշրջանում իրենց շահերն ունեցող գրեթե բոլոր ուժերը առաջիկա շաբաթներին անթաքույց հետաքրքրվելու են հայկական թեմատիկայով։ Այս մասին գրել է թյուրքագետ Վարուժան Գեղամյանը։
Այս ամենից, բնականաբար, բացառություն չէ նաև հարևան Թուրքիան, որտեղ մեծ ուշադրությամբ հետևում են հունիսյան խորհրդարանական ընտրություններին։ Այդ ուշադրության ամենավառ վկայություններից մեկին հնարավոր էր ականատես լինել 2026 թ. հունվարին, երբ Թուրքիայի արտգործնախարար Հ. Ֆիդանը թուրքական հեռուստաընկերություններից մեկի եթերում հայտարարեց. «2026–ի հունիսին Հայաստանում ընտրություններ են լինելու, որոնք այս գործընթացի (հայ-թուրքական և հայ-ադրբեջանական բանակցային գործընթացը – հեղ.) մի կարեւոր հատվածն են լինելու։ Մենք տեսնում ենք, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ներկայում առաջատար է հասարակական կարծիքի հարցումներում։ Մենք անկեղծորեն աջակցում ենք այն կառուցողական դերակատարմանը, որը նա ցուցաբերում է այս հարցում։ Այս մոտեցումը, այս կամքը պետք է շարունակվի»։ Թեև Ֆիդանի հայտարարությունը իսկապես անդրադառնում էր հայաստանյան ընտրություններին և փաստացի անուղղակի աջակցության էր արժանացնում վարչապետ Փաշինյանին՝ հղում անելով սոցիոլոգիական հարցումներին և արձանագրելով, որ վերջինս «առաջատար է», սակայն դրանում առկա ձևակերպումները կարելի է բնորոշել որպես զգուշավոր, ուստի տարընթերցման տեղիք տվող։ Հաշվի առնելով հարցի կարևորությունն ու զգայունությունը՝ Ֆիդանի հայտարարությունը դարձավ Թուրքիայի կողմից Հայաստանի ինքնիշխանության դեմ միջամտությունների վերաբերյալ թեժ քննարկումների պատճառ, որի առանցքում հետևյալ հարցն էր. կարելի՞ է արդյոք թուրք դիվանագետի հայտարարությունը համարել արտաքին միջամտություն Թուրքիայի կողմից ներհայաստանյան գործընթացներին։ Եթե մի կողմ դնենք վերոնշյալ քննարկման առարկան և միջամտելու կանխատրամադրվածության հարցը, անքննելի փաստ է այն, որ Թուրքիայում ամենաբարձր ղեկավարության մակարդակում ուշադիր հետևում են Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձություններին՝ քաջատեղյակ լինելով նաև սոցհարցումների արդյունքներին (թե՛ որ սոցհարցումներն են հիմք ծառայել թուրք դիվանագետի պնդումների համար, հայտնի չէ)։
Թուրքիայի արտգործնախարարի հայտարարությունը, սակայն, միակ օրինակը չէ, որը ցուցադրում է հետաքրքրվածություն Հայաստանում ընտրական և, ընդհանուր առմամբ, քաղաքական գործընթացներով։ Այդ մասին վկայող բազմաթիվ այլ օրինակների պարբերաբար (որոնք միշտ չէ, որ հայտնի են դառնում հայ հանրությանը), կարելի է հանդիպել թուրքական մեդիաներում (կարելի է նաև ենթադրել, որ դրանց թիվը առաջիկա շաբաթներին էլ ավելի կմեծանա)։
Այս տեսանկյունից հետաքրքրական են վերջին օրերին թուրքական բավական հայտնի զլմ-ներում հրապարակված երեք սյունակագրային հոդվածները, որոնց հեղինակները երեք թուրք դիվանագետներ են և ովքեր ապրիլի վերջին մասնավոր այցով գտնվել են Հայաստանում։

«Հասկանալ նախընտրական մթնոլորտը»
Ապրիլի 26-ին Երևան են ժամանում երեք թուրք դիվանագետ՝ նախկին դեսպաններ Օմեր Օնհոնը, Հասան Գյողուշը և Հասան Սերվեթ Օքթեմը։ Վերջինիս կենսագրության մեջ, բացի տարբեր երկրներում Թուրքիայի դեսպան աշխատելու փաստից, նշված է նաև, որ նա վիրավորվել է 1984 թ. Թեհրանում Թուրքիայի դեսպանատան վրա «ԱՍԱԼԱ»-ի կողմից կազմակերպված վրիժառուական գործողության ընթացքում։ Երեք դիվանագետներն էլ այժմ ծավալում են փորձագիտական գործունեություն և հանդիսանում են «Անկարայի քաղաքականության կենտրոն» (Ankara Politikalar Merkezi – APM) վերլուծական կենտրոնի մասնագետներ։ Չնայած այցի «մասնավոր» բնույթին, սակայն հենց դիվանագետների խոսքով այն հնարավորություն էր ընձեռել «առաջին ձեռքերից հետևել ընտրություններից առաջ երկրում ստեղծված վիճակին» և «հանդիպել Հայաստանի կարևոր անձանց հետ ու հասկանալ նախընտրական մթնոլորտը»։
Երևան ճանապարհորդության արդյունքում հրապարակած իրենց հոդվածներում թուրք դիվանագետները, բացի զբոսաշրջային բնույթ կրող դիտարկումներից և թուրքական՝ արդեն դասական դարձած հակահայկական քարոզչություն պարունակող գնահատականներից, անդրադառնում են նաև քաղաքական դրությանը։
Այս առումով նրանք առաջ են մղում երկու հիմնական թեզեր։ Առաջին թեզն այն է, որ ՀՀ ներկայիս իշխանության վարած քաղաքականությունը ճիշտ է։ Դեսպան Գյողուշը այսպես է նկարագրում Հայաստանում քաղաքական իրավիճակը և Թուրքիայի դիրքորոշումը. «Փաշինյանը ճիշտ ընտրություն կատարելով ու հրաժարվելով ցեղասպանության վերաբերյալ պնդումների մասին միջազգային հարթակում խոսելուց՝ շարժվում է դեպի Թուրքիայի հետ առանց նախապայմանների հարաբերությունների կարգավորման։ Մի երկրում, ուր 100 տարի շարունակ թուրքերի հանդեպ թշնամություն է գեներացվում, երեք տարի առաջ պատերազմը պարտված առաջնորդի համար սա շատ խիզախ քայլ է։ … Շատերը համոզված են, որ ընտրություններից մեկ ամիս առաջ Թուրքիայից Փաշինյանին աջակցությունը կարող է հակառակ էֆեկտն ունենալ»։ Գյողուշն անդրադառնում է նաև ՀՀ սահմանադրության փոփոխության պահանջին. «Այժմ հարաբերությունների կարգավորման ամենամեծ խոչընդոտը 1991 թ. հայկական սահմանադրությունն է (թուրք դիվանագետը հավանաբար նկատի ունի 1990 թ. Անկախության հռչակագիրը – հեղ.)։ … Նշելով, որ սահմանադրության այդ խնդրահարույց հոդվածները պետք է փոխել, Փաշինյանը ևս մեկ խիզախ քայլ է արել, սակայն մինչև ընտրություններ նման բան անելու հնարավորություն չկա»։
Նմանատիպ գնահատականով է հանդես գալիս նաև դեսպան Օքթեմը. «Հայաստանի քաղաքական դրությունը կարելի է հակիրճ նկարագրել հետևյալ կերպ։ Մենք բավականությամբ հետևում ենք վերջին տարիներին Հայաստանի՝ խաղաղության ու տարածաշրջանային համագործակցության ուղղությամբ առաջխաղացմանը։ Ռուսաստանից հեռացող ու դեպի Արևմուտք շրջվող Հայաստանը ճիշտ ուղղությամբ տեղին քայլեր է անում։ Միասին տեսնում ենք, որ վարչապետ Փաշինյանը երկիրը ցեխից հանելու վրա է։ … Խաղաղության պայմանագրի ստորագրման համար սպասվում է, որ Սահմանադրության նախաբանից կհանվի Անկախության հռչակագրի վրա հղումը։ Կա համոզվածություն, որ Փաշինյանը ընտրություններից հետո այս վերջին խոչընդոտն էլ կհեռացնի»։

Դեսպանական աջակցություն
Թուրք դիվանագետների երկրորդը թեզը վերաբերում է բուն ընտրություններին։ Դրանցում անթաքույց աջակցություն է հայտնվում Հայաստանում այս պահին իշխող ուժին։ Դեսպան Օքթեմը, պնդելով, որ ընտրությունների հավանական հաղթողը Փաշինյանն է, այսպես է բանաձևում ընտրությունների նշանակությունը. «Հայ ընտրողը հունիսի 7-ին գնալու է ընտրությունների և ազատ կամքով որոշելու է երկրի ապագան։ Եթե նա ուզում է խաղաղություն, բարեկեցություն և ժողովրդավարություն, ապա ճիշտ հասցեն Փաշինյանի կուսակցությունն է։ Նրանք, ովքեր ուզում են, որ Հայաստանը մնա Ռուսաստանի ետնաբակը, թո՛ղ ձայն տան Սամվել Կարապետյանին։ Թուրքիան պատրաստ սպասում է, որ բարեկամության ձեռք մեկնի իր հարևան Հայաստանին, որը խաղաղության պայմանագիր է ստորագրել Ադրբեջանի հետ, պատրաստ է բացել սահմանները, սկսել դիվանագիտական հարաբերություններ, մի խոսքով հարաբերությունները կարգավորել։ Փաշինյանի գլխավորությամբ… Հայաստանը կունենա հարևանների հետ լավ հարաբերություններ։ … Սրան համաձայնվելը Հայաստանի ընտրողի ձեռքում է։ Հուսանք՝ կլինի»։ Միևնույն ժամանակ հեղինակը պիտակավորում է այլ քաղաքական ուժերին՝ ՀՅԴ-ն բնութագրելով որպես «Հայաստանը աղետների տանող պատերազմող հայ ազգայնականներ», Հայ առաքելական եկեղեցուն՝ «խաղաղության քաղաքականությանը ընդդիմացողներ», իսկ Սամվել Կարապետյանի գլխավորած ուժին՝ փաստացի կապելով Ռուսաստանի հետ։

]]>

]]> ՕԿԱՄՊՈՆ ՕԳՏԱԳՈՐԾԵԼ Է ԱԲ-Ն՝ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ԴԵՄ ՄԵԾԱԾԱՎԱԼ ԱՊԱՏԵՂԵԿԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ՔԱՐՈԶԱՐՇԱՎ ՊԼԱՆԱՎՈՐԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14946 http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14946 emil Mon, 04 May 2026 11:00:30 +0300
]]>

Minval Politika-ն շարունակում է հրապարակել Միջազգային քրեական դատարանի նախկին դատախազ Լուիս Օկամպոյի տեսա և աուդիո ձայնագրությունները, որոնք կապված են արհեստական բանականության (ԱԲ) միջոցով Ադրբեջանի դեմ զրպարտչական արշավ անցկացնելու նրա ծրագրերի հետ։
Այս բացահայտումները ենթադրում են, որ խոսքը «արժեքների» և «սկզբունքների» մասին չէ, այլ հայկական լոբբիի, եվրոպացի քաղաքական գործիչների և ռուս-հայ գործարար շրջանակների հետ կապված ֆինանսական հոսքերի ներգրավվածությամբ ճնշման լավ հաստատված համակարգի մասին։
Միևնույն ժամանակ, բացահայտվում է նաև Օկամպոյի ֆինանսական կերակրատաշտը. սկզբում միջոցները ստացվել են հայկական աղբյուրներից, ապա միացել են հարուստ սփյուռքի, հիմնականում Ռուսաստանից, հովանավորների խումբ։ Նրանց թվում են Սամվել Կարապետյանը և Ռուբեն Վարդանյանը։ Հիմնական սկզբունքը անանունությունն է և փակ համակարգերի միջոցով աշխատանքը։ Ավելին, որոշակի հատվածներ ուղղակիորեն մատնանշում են Հայաստանի ներքին գործընթացներին միջամտությունը, նույնիսկ մինչև ռեժիմի փոփոխության սցենարների քննարկումը։
Ներկայացնում ենք բացահայտումների նոր սղագրությունը.

Լուիս Մորենո Օկամպո. «Եվ հաջորդ քայլը ինձ համար պարզելն է, թե ինչպես կազմակերպել սա արհեստական բանականության հարթակում և ճիշտ անել։ Ահա թե ինչու ես աշխատում եմ Սան Պաուլոյի համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի հետ՝ արհեստական բանականությանը վերաբերող նախագծի վրա։ Եվ հիմա ես մի քանի օր անցկացրի Իսպանիայում՝ ընկերներիս հետ, ովքեր ներգրավված են այս տեսակի ընկերություններում։ Մենք քննարկեցինք, թե ինչպես հայկական նախագիծը փորձնական ծրագիր է արհեստական բանականություն օգտագործող ընկերության համար»։

Լուիս Մորենո Օկամպո. «Եթե մենք խոսելու ենք այս մասին... դա բոլորովին այլ բան է։ Ես չեմ ուզում վախեցնել ձեզ, բայց ես շատ բաներ եմ անում։ Ես նաև պրոֆեսոր եմ Բրազիլիայի Սան Պաուլոյի համալսարանում։ Ես աշխատում եմ ֆիզիկոսի հետ, […] ֆիզիկայի ոլորտում։ Մենք հիմնականում օգտագործում ենք ժամանակակից ֆիզիկա... և արհեստական բանականություն՝ մոդելավորելու և փորձելու համաշխարհային կարգուկանոնը և գլոբալ անկարգությունը կազմակերպելու համար։ Այսպիսով, Բրազիլիան ֆինանսավորում է այս գործը։ Մենք ունենք գերհամակարգիչներ, որոնք աշխատում են դրա վրա։ Եվ սկզբում մենք լավ կենտրոնացած էինք, սկզբում ասացինք. «Եկեք ընդհանուր առմամբ համաշխարհային կարգուկանոն հաստատենք»։ Հետո մենք ասացինք. «Ո՛չ, սա չափազանց բարդ է, եկեք ցեղասպանությունով զբաղվենք»։ Եվ հետո մենք ասացինք. «Եկեք զբաղվենք Լեռնային Ղարաբաղով», քանի որ ես շատ տեղեկատվություն ունեմ։ Մենք աշխատում ենք Լեռնային Ղարաբաղի վրա։ Այս պահին ես սա համարում եմ ակադեմիական արդյունք, դա ակադեմիական նախագիծ է, և ես պետք է առավելագույնս օգտվեմ դրանից։ Այսպիսով, ես փորձում եմ ստեղծել միջսահմանային ընկերություն, որը մեր այստեղ արտադրած տեղեկատվությունը կհասցնի քաղաքական որոշում կայացնող գործիչներին։ Այն պետք է հասնի հիմնական լրատվամիջոցներին, սոցիալական ցանցերին, որպեսզի ավելի տեսանելի դառնա։ Այն նաև պետք է հասնի այլ գիտնականներին, որպեսզի դառնա հաստատված և հավաստի»։

Անհայտ զրուցակից. «Բայց դուք մշակում եք արհեստական բանականություն օգտագործող ծրագիր՞»։

Լուիս Մորենո Օկամպո. «Այո՛, այո՛»։

Խմբագրության կողմից ձեռք բերված ձայնագրություններում նա այլևս չի թաքցնում այն փաստը, որ փորձում է իր գործունեությունը հասցնել նոր մակարդակի՝ օգտագործելով արհեստական բանականություն: Նա ստեղծում է ազդեցության ամբողջական ենթակառուցվածք, որտեղ «ակադեմիական նախագիծը» վերածվում է քաղաքական գործիչների, լրատվամիջոցների և միջազգային հաստատությունների վրա ճնշման գործիքի։
Ըստ էության, սա տեղեկատվությունը և քաղաքական հարձակումները արդյունաբերականացնելու փորձ է՝ դրանք փաթեթավորելով «գիտական» քողի տակ և մասշտաբավորելով՝ օգտագործելով տեխնոլոգիաներ։
Այս ձայնագրությունները ենթադրում են, որ Օկամպոն և նրա հանցակիցները պլանավորում էին մեխանիզմներ կիրառել Ադրբեջանի դեմ, որոնք օգտագործում են ը կեղծիքներ և այլ տեխնոլոգիական մանիպուլյացիոն գործիքներ։
Այսպիսով, Օկամպոն այլևս պարզապես հայ լոբբիստ չէ, այլ հիբրիդային գործողության «ճարտարապետ»։
]]>

ՀՀ վարչապետի այցը Մոսկվա և նրա հանդիպումը Ռուսաստանի նախագահի հետ անսպասելիորեն վերածվեցին ոչ միայն դիվանագիտական իրադարձության, այլև հրապարակային քաղաքական մենամարտի: Քսան րոպեանոց բանավեճը, որը հեռարձակվեց ուղիղ եթերում, ցույց տվեց, որ Մոսկվան այլևս չի թաքցնում իր նյարդայնությունը և պատրաստ է բացահայտորեն մասնակցել Հայաստանում ազդեցության համար պայքարին:
Դատելով քննարկման բնույթից՝ Ռուսաստանի առաջնորդը հանդիպմանը եկել էր նախապես պատրաստված քննարկման թեմաներով: Ավելին, դրանք ներկայացվել էին շատ անկեղծ՝ անսովոր ձևով, ինչը անսովոր է դիվանագիտության համար, որտեղ նման ազդանշանները սովորաբար փոխանցվում են փակ դռների հետևում: Սակայն, այս դեպքում շեշտը դրվել է հրապարակայնության վրա: Եվ սա պատահական չէ:
Երկու ամսից Հայաստանում կանցկացվեն խորհրդարանական ընտրություններ, որոնք կարող են որոշել ոչ միայն Փաշինյանի քաղաքական ապագան, այլև երկրի ռազմավարական ուղղությունը: Խաղադրույքի տակ են պետության զարգացման մոդելը, արտաքին քաղաքականության կողմնորոշումը և, վերջին հաշվով, ուժերի հավասարակշռությունը Հարավային Կովկասում:
Հայաստանի անկախությունից ի վեր՝ այսօր Մոսկվայի և Երևանի միջև հարաբերությունները, թերևս, գտնվում են իրենց ամենավատ կետում: Սա այն դեպքում, երբ Ռուսաստանը մնում է Հայաստանի թիվ մեկ գործընկերը՝ թե՛ տնտեսապես, թե՛ ռազմատեխնիկական ոլորտում։
Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմը շրջադարձային պահ էր։
Ադրբեջանի հաղթանակը ամբողջությամբ փոխեց տարածաշրջանում ստատուս քվոն։ Բաքուն ոչ միայն վերականգնեց վերահսկողությունը Հայաստանի կողմից տարիներ շարունակ զբաղեցված տարածքների նկատմամբ, այլև իր ռազմական հաջողությունը արդյունավետորեն վերածեց քաղաքական, դիվանագիտական և տնտեսական ուժի՝ դառնալով Հարավային Կովկասի օրինական առաջնորդը։
Այսօր Մոսկվայի ազդեցությունը Բաքվի վրա զգալիորեն նվազել է, և այս միտումը միայն արագանում է, քանի որ Ադրբեջանն ամրապնդում է իր դիրքերը։
Ի տարբերություն դրա, Հայաստանը մեծապես կախված է մնում Ռուսաստանից։ Երևանի փորձերը դիվերսիֆիկացնել իր արտաքին քաղաքականությունը և այլընտրանքներ փնտրել Եվրոպայում մինչ այժմ հիմնականում հռչակագրային են եղել։
Սակայն նույնիսկ այս քայլերը նյարդայնացնում են Կրեմլին, ինչը ակնհայտ էր մոսկովյան հանդիպման ժամանակ։
Լրացուցիչ ազդանշան էր Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկի հոդվածի հրապարակումը, որը արդյունավետորեն զգուշացնում էր Հայաստանի համար հնարավոր տնտեսական հետևանքների մասին՝ Եվրամիության հետ մերձեցման դեպքում։ Քննարկումը վերաբերում էր գազի գներին, հայկական արտադրանքի ռուսական շուկա մուտք գործելուն և Հայաստանում ռուսական ազդեցության շատ այլ լծակների։ Մեկ այլ մանրամասնություն ոչ պակաս խոսուն էր. Վլադիմիր Պուտինը փաստացի հրապարակավ աջակցեց հայազգի ռուս գործարար Սամվել Կարապետյանի մասնակցությանը ընտրություններին, որին ինքը ուղարկել էր Հայաստան: Սա, կարծես, ուղղակի ազդանշան էր թե՛ հայ հասարակությանը, թե՛ քաղաքական էլիտային այն մասին, թե ում վրա էր հույսը դնում Մոսկվան։
Թվում է, թե Ռուբեն Վարդանյանի պատմությունը Մոսկվային դաս չի տվել: Հիշենք, որ այս հայազգի գործարարը ուղարկվել էր Ղարաբաղ՝ հետագայում Հայաստան վերադառնալու և Փաշինյանին տապալելու մտադրությամբ: Մոսկվան չկարողացավ դա անել, և Ռուբեն Վարդանյանը ներկայումս պատիժ է կրում Բաքվի բանտում իր հանցագործությունների համար։
Իր հերթին Փաշինյանը զուսպ, երբեմն հեգնական կերպով պատասխանեց Ռուսաստանի նախագահին: Նա հիշեցրեց, որ Հայաստանի օրենսդրությունն արգելում է երկքաղաքացիություն ունեցող անձանց խորհրդարանում ընտրվելը, այդպիսով զգուշորեն հետ մղելով Պուտինի ճնշումը։
Երևանի դիրքորոշումը Ղարաբաղի հարցում առանձին թեմա էր: Ռուսաստանի նախագահը դժգոհություն հայտնեց Փաշինյանի կողմից Ղարաբաղը Ադրբեջանի մաս ճանաչելու կապակցությամբ, փաստացի զրկելով Մոսկվային միջնորդի դերից: Ի պատասխան՝ Հայաստանի վարչապետը ընդգծեց, որ այս էջը շրջված է, և Երևանը շարժվում է դեպի Բաքվի հետ խաղաղության համաձայնագիր։
Հենց այստեղ է գտնվում գլխավոր ջրբաժանը։ Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայի դեմ լայնածավալ պատերազմի սկսվելուց ի վեր, Մոսկվայի ազդեցությունը հետխորհրդային տարածքում աստիճանաբար նվազել է։ Նախկին խորհրդային հանրապետությունները ամրապնդում են իրենց անկախությունը, և Հարավային Կովկասը բացառություն չէ։
Հայաստանն ու Ադրբեջանը սկսել են ուղիղ երկխոսություն՝ մերժելով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդությունը։ Դրան հաջորդել է խաղաղության համաձայնագրի նախաստորագրումը 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում՝ ԱՄՆ նախագահի ներկայությամբ, ինչը ակնհայտորեն դժգոհություն է առաջացրել Մոսկվայի մոտ։
Փաշինյանն ավելի հեռու գնաց. նա հայտարարեց հանրաքվե անցկացնելու և Հայաստանի համար նոր Սահմանադրություն ընդունելու մտադրության մասին, որը կբացառեր Ադրբեջանի և Թուրքիայի նկատմամբ ցանկացած տարածքային պահանջ։
Միևնույն ժամանակ, երկրների միջև հաղորդակցությունը սկսեց ապաշրջափակվել, և ադրբեջանական նավթամթերքը սկսեց հոսել Հայաստան, վերսկսվեց Ադրբեջանի տարածքով երրորդ երկրներից բեռների տարանցումը։
Այս ամենը ամրապնդում է խաղաղության կողմնակիցների դիրքերը Հայաստանում և նվազեցնում է Ղարաբաղի գործոնի նշանակությունը որպես արտաքին ազդեցության գործիք, այդպիսով զրկելով Մոսկվային ճնշման իր հիմնական լծակներից մեկից։
Սակայն մնում են այլ լծակներ, հիմնականում տնտեսական, և հենց դրանք են, ըստ ամենայնի, որոնք կդառնան գլխավոր գործիքը Հայաստանի քաղաքական ապագայի համար առաջիկա պայքարում։
Ըստ էության, Հայաստանը կանգնած է ռազմավարական ընտրության առաջ՝ շարունակել իր ուղղությունը դեպի խաղաղություն և ինտեգրում նոր տարածաշրջանային իրողություններին, թե՞ վերադառնալ առճակատման իր հարևանների հետ և Ռուսաստանից նախկին կախվածությանը։
Առաջիկա ընտրությունները կպատասխանեն հիմնական հարցին՝ արդյոք Հայաստանը կլինի՞ իր սեփական քաղաքականության սուբյեկտ, թե՞ արտաքին քաղաքականության օբյեկտ։ Ընտրությունը պետք է կատարվի հիմա, և այս ընտրության հետևանքները կլինեն երկարատև։
Ինչպես շատ դիպուկ է ասել Ջորջ Օրուելը. «Եթե դուք ինքներդ չորոշեք ձեր ճակատագիրը, ուրիշները կորոշեն այն ձեզ համար»։
Ռամիզ Յունուս,
Խազար միջազգային համալսարանի
քաղաքագիտության պրոֆեսոր
]]>

Իրանի կողմից Նախչըվան անօդաչու սարքեր ուղարկելու նողկալի արարքը և երկրի կողմից իր հանցագործությունը թաքցնելու փորձը ինձ հիշեցրեց ադրբեջանցի լրագրող և իրանագետ Յաշար մուալիմի հետ զրույցը: Անդրադառնալով էթնիկ ֆարսերի բնորոշ գծերին՝ նա բերեց հետևյալ օրինակը. «Եթե նրանց սպիտակ թաշկինակ ցույց տաք և ասեք, որ այն սպիտակ է, նրանք անամոթաբար կհերքեն դա և կփորձեն ձեզ ապացուցել, որ այն սև է»:
Իրականում, մենք այսօր հենց այս երևույթի ականատեսն ենք Նախչըվանի վրա Իրանի դավաճանական հարձակումից հետո: Ձգտելով թաքցնել իրենց արարքի նողկալիությունը, նրանք սկսեցին սոցիալական ցանցերում տարածել կեղծ լուրեր՝ պնդելով, թե անօդաչու սարքերը իրանական չեն, այլ... ադրբեջանական:

Բնականաբար, Իրանի և Հայաստանի ռևանշիստական տարրերը չէին կարող չորսալ այս խայծը: Նրանք սկսեցին ոգևորությամբ սոցիալական ցանցերում տարածել կեղծ լուրերը, որ Նախչըվանի դպրոցի վրա հարձակված անօդաչու սարքի վրա, իբր, ադրբեջաներեն գրություն կար: Հետևաբար, «Բաքուն ինքն է կազմակերպել այս սադրանքը»:
Մինչդեռ, սոցիալական ցանցերում շրջանառվող իրանցի մանկուրտի գրառումը հստակ ցույց է տալիս անօդաչու սարքի բեկորների կողքին դրված սովորական շաքարի տոպրակ՝ «Ադրբեջանի շաքար արտադրողների միություն» գրությամբ։

Հենց այս տոպրակի մեջ են հավաքվել Նախչըվանի դպրոցի վրա հարձակված անօդաչու սարքի բեկորները։ Բեկորներից մեկի վրա տեսանելի «Իսթեհսալաթ Բիրլիյի» գրությունը ոչ այլ ինչ է, քան մոտակայքում դրված տոպրակի վրա գրված գրության հայելային պատկերը։
Ըստ երևույթին, Բաքվի կոշտ արձագանքը Իրանի նողկալի արարքին և նրա պահանջները՝ հետաքննություն անցկացնելու, ներողություն խնդրելու, պատասխանատուներին պատժելու և նմանատիպ միջադեպերը չկրկնելու երաշխիքներ ստանալու համար, լրջորեն անհանգստացրել են Թեհրանի մոլլաներին, որոնք փորձում են շեղել ադրբեջանական ժողովրդի զայրույթը նման կեղծ լուրերով։
«IREVAN» Տեղեկատվական և վերլուծական կենտրոն

]]>

]]> «ԿԱՅՍՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՎԵՐՋԸ։ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒԺԵՂՆԵՐԻՆ» http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14699 http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14699 emil Fri, 13 Feb 2026 07:49:15 +0300
]]>

Հարավային Կովկասը ավելի քան երկու հարյուր տարի ոչ թե զարգացման տարածաշրջան էր, այլ օտարների խաղերի ասպարեզ։ Այստեղ պատերազմել են կայսրությունները, վերանայվել սահմանները, պայմանագրեր են կնքվել առանց ժողովուրդների կարծիքը հարցնելու, հասարակություններին հանել են իրար դեմ, և իրենցից հետո թողել դանդաղ աշխատող ռումբեր։ Ռուսական կայսրությունը, Պարսկաստանը, ապա խորհրդային կենտրոնը՝ յուրաքանչյուրն օգտագործել է տարածաշրջանը որպես իր մեծ ռազմավարության գործիք։ Հակամարտությունը շահավետ էր, անկայունությունը՝ կառավարելի, իսկ բաժանված հարևանները՝ հարմար։
Հենց այդ պատճառով էլ այսօր Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև տեղի ունեցողը պարզապես խաղաղության գործընթաց չէ։ Դա կայսերական ժառանգության ապամոնտաժում է։
2020 թվականին Ադրբեջանը փոխեց պատմության ընթացքը։ Ոչ թե հայտարարություններով, բանաձևերով, կարեկցանքի կոչերով, այլ իրական ուժով։ Ադրբեջանի կողմից իր բոլոր տարածքների նկատմամբ վերահսկողության վերականգնումը ամբողջությամբ ոչնչացրեց Հարավային Կովկասի նախկին ստատուս քվոն, որը տասնամյակներ շարունակ ներկայացվում էր որպես «այլընտրանք չունեցող»։ «Խաղաղություն ուժի միջոցով» հասկացությունն այլևս տեսություն չէ։ Այն դարձել է փաստ։ Մարտադաշտում տարած հաղթանակը փոխեց դիվանագիտության լեզուն։ Առանց դրա ոչ մի բանակցություն հնարավոր չէին լինի։ Սա է գլխավոր դասը ամբողջ հետխորհրդային տարածության համար։
Թուլությունը հարգանք չի առաջացնում։ Թուլությունը միջամտություն է հրահրում։ Թուլությունը կոնսերվացնում է հակամարտությունը։
Ուկրաինան, Վրաստանը, Մոլդովան՝ բոլորն էլ ապրում են մի իրականության մեջ, որտեղ սառեցված ճգնաժամերը ստեղծվել են հենց վերահսկողության համար: Միայն ուժեղ պետությունը, համախմբված հասարակությունը և մարտունակ բանակն են ստեղծում խաղաղության համար պայմաններ: Մնացածը պատրանքներ են: Ադրբեջանի հաջողությունը դրա վառ ապացույցն է։
Հետևաբար, Բաքվի և Երևանի միջև այսօրվա խաղաղությունը հարված է նրանց, ովքեր տասնամյակներ շարունակ կառավարել են հակամարտությունը: Ռուսաստանը իր ազդեցությունը կառուցել է ճգնաժամերում մշտական միջնորդության միջոցով: Իրանը հավասարակշռել է տարածաշրջանը՝ պահպանելով լարվածությունը: Խաղաղությունը՝ Միացյալ Նահանգների ակտիվ դերակատարմամբ, ուղղակիորեն կրճատում է հին կայսերական մոդելի տարածությունը: Երբ հարևանները ուղղակիորեն բանակցում են, «մեծ եղբոր» անհրաժեշտությունը վերանում է։
Այս գործընթացին հատուկ պատմական խորություն է հաղորդում Նախչըվանի Սահմանադրությունը փոփոխելու Ադրբեջանի խորհրդարանի որոշումը, որը նախատեսում է ի չիք հայտարարել Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերը: Հարյուր տարի առաջ տարածաշրջանի երկրների և ժողովուրդների ճակատագրերը որոշվում էին կայսերական բաժանման տրամաբանությամբ: Այսօր Ադրբեջանը ցույց է տալիս, որ այդ պայմանագրերի դարաշրջանն ավարտվել է: Սա խորհրդանշական և քաղաքական խզում է կոորդինատների համակարգից, որտեղ տարածաշրջանը գոյություն ուներ որպես օբյեկտ, այլ ոչ թե սուբյեկտ: Հարյուր տարի անց պատմական հաշիվը փակվում է։
Սակայն ուժը դրսևորվում է ոչ միայն հին համաձայնագրերից հրաժարվելով։ Այն նաև դրսևորվում է խաղաղություն առաջարկելու կարողությամբ։ Հաղթողը, ի դեմս պաշտոնական Բաքվի, ձեռք է մեկնել։ Եվ Երևանում ընդունեցին դա։ Սա թուլություն չէ։ Սա ռազմավարական հաշվարկ է։ Որովհետև իրական խաղաղությունը հաստատում են ոչ թե պարտվածները կամ նվաստացածները, այլ այն պետությունները, որոնք հասկանում են հետագա դիմակայության գինը։
Եվ այստեղ է, որ սկսվում է նրանց հիստերիան, ովքեր պատրաստ չեն կորցնել իրենց կոնֆլիկտային կապիտալը: Աշխարհի քաղաքական գործիչները, ովքեր տարիներ շարունակ իրենց կարիերան կառուցել են կոշտ հռետորաբանության վրա, հանկարծ սկսեցին խոսել «արժեքների» մասին: Բայց արժեքները չեն կարող ընտրողական լինել: Որտե՞ղ էին այս ձայները, երբ հարյուր հազարավոր ադրբեջանցիներ վտարվեցին իրենց հողերից: Ինչո՞ւ մեկ ողբերգությունը տասնամյակներ շարունակ դարձավ միջազգային արշավների թեմա, մինչդեռ մյուսի մասին չարձրաձայնվեց: Եթե մարդու իրավունքները համընդհանուր են, ապա կարեկցանքը նույնպես պետք է համընդհանուր լինի: Հակառակ դեպքում դա բարոյականություն չէ, այլ ճնշման գործիք:
Նույնը վերաբերում է անջատողականությանը: Երբ Մադրիդը հետապնդում էր Կատալոնիայի առաջնորդներին տարածքային ամբողջականությունը խախտելու փորձի համար, Եվրոպան խոսում էր օրենքի գերակայության մասին: Ձերբակալման օրդերներ, դատավարություններ, իրական բանտարկության դատավճիռներ՝ այս ամենը համարվում էր նորմա: Բայց երբ Ադրբեջանն իրականացնում է սահմանադրական կարգը պաշտպանելու իր իրավունքը, հանկարծ ի հայտ են գալիս այլ չափանիշներ: Ինչո՞ւ: Տարածքային ամբողջականությունը չի կարող լինել աշխարհաքաղաքական ճաշակի հարց: Դա կամ սկզբունք է, կամ դատարկ հռչակագիր:
Պակաս ցուցադրական չէ մեկ այլ պահ: Եթե ՀՀ վարչապետը հրապարակավ հայտարարում է, որ արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունները պետք է որոշվեն հենց ՀՀ անվտանգության և ինքնիշխանության շահերով, ապա ի՞նչ իրավունքով են երրորդ երկրների քաղաքական գործիչները պարտադրում այլ օրակարգ։ Ինքնիշխանությունը անկախ որոշումներ կայացնելու իրավունքն է, նույնիսկ եթե դրանք չեն համընկնում օտարերկրյա «գործընկերների» սպասումների հետ։ Ժամանակն է, որ այս բոլոր «դանայան նվեր» տվողները հասկանան, որ եթե չի կարելի Հռոմի պապից ավելի կաթոլիկ լինել, ապա չի կարելի նաև ավելի հայկական լինել, քան ինքը՝ հայկական պետությունը։
Բաքվի և Երևանի միջև խաղաղությունը ավտոմատ կերպով հանգեցնում է հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմանը։ Սա նշանակում է տարածաշրջանի դուրս գալը մշտական անկայունությունից։ Սա նշանակում է տրանսպորտային միջանցքներ՝ ճակատային գծերի փոխարեն։ Սա նշանակում է տնտեսական փոխկախվածություն՝ խրամատների փոխարեն։ Եվ սա նշանակում է, որ կայսերական մանիպուլյացիաների համար տարածությունը արագորեն նեղանում է։
Ահա թե ինչու է դիմադրությունն այդքան կատաղի։ Որովհետև խաղաղությունը ոչնչացնում է սովորական սխեմաները։ Այն զրկում է իմաստից նրանց, ովքեր սովոր են գոյատևել մշտական հակամարտության պայմաններում։ Այն անպիտան է դարձնում պրոֆեսիոնալ «պաշտպաններին», որոնց քաղաքական դերը սպեկուլյատիվ կերպով հիմնված էր վախի և պատմական ցավի վրա։
Հարավային Կովկասն այսօր ցույց է տալիս մի պարզ ճշմարտություն. իրեն պաշտպանելու ունակ պետությունը նաև ունակ է խաղաղություն կնքելու։ Դրան անկարող պետությունը դառնում է արտաքին շահերի ասպարեզ։ Տարածաշրջանում կայսերական դարաշրջանն ավարտվում է ոչ թե հռչակագրերով, այլ իրական որոշումներով։ Այսօր տարածաշրջանում կա ուժ, ուստի կա նաև իրական խաղաղության հնարավորություն։ Եվ նրանք, ովքեր փորձում են տարածաշրջանը վերադարձնել անցյալ, թող հիշեն Շառլ դը Գոլի խոսքերը. «Քաղաքականությունն առանց ուժի ընդամենը բարի մտադրություններ է»։
Ռամիզ Յունուս,
«Խազար» միջազգային համալսարանի
Քաղաքագիտության պրոֆեսոր
]]>

«Խաղաղության կամուրջ» նախաձեռնության շրջանակներում Ադրբեջանի քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների Երևան այցից և հայ քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների Բաքու կատարած պատասխան այցից հետո խաղաղության օրակարգը թեժ քննարկումների առարկա է դարձել երկու երկրների հասարակություններում։
Այցելությունների նկատմամբ արձագանքները բազմազան են՝ աջակցությունից մինչև քննադատություն և դավաճանության մեղադրանքներ։

Սա հասկանալի է... Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հակամարտությունը էթնոտարածքային էր։ Տարածքային բաղադրիչը լուծվեց, ստորագրվեց համատեղ հռչակագիր, և նախաստորագրվեց խաղաղության պայմանագրի տեքստը։ Շատ բան, եթե ոչ ամեն ինչ, կախված է Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններից, որից հետո կառավարությունները միջնաժամկետ հեռանկարում ավելի վստահ քայլեր կձեռնարկեն։

Խաղաղության գործընթացի էթնիկ բաղադրիչը մնում է, որը պահանջում է իմաստավորում...

Ադրբեջանում շատ են թերահավատները, իսկ Հայաստանում նախընտրական իրավիճակի պատճառով շատանում են բացասական տրամադրությունները։ Հազարավոր պատերազմի զոհեր, որոնց ոչ ոք չի չի մատնի մոռացության։ Ընդ որում, զոհաբերությունները չեն դադարում... Առաջին Ղարաբաղյան պատերազմի նահատակների մնացորդների հայտնաբերումը և նրանց հուղարկավորությունը, ազատագրված տարածքներում տեղադրված ականների զոհերը, բնակավայրերի մուտքերի մոտ պատերազմում զոհվածների լուսանկարներով պաստառները՝ այս ամենը ծառայում է որպես մշտական հիշեցում և ստեղծում է հասարակությունների միջև հաստատվելիք խաղաղության շրջանակը։
Վերջին երկու ամիսների ընթացքում հասարակության տարբեր շերտերի հետ շփման արդյունքում ձևավորվել է հնարավոր խաղաղության ընկալման պատկերը։
Նախ, նշենք, թե ինչը տեղի չի ունենա, որպեսզի ապագայում չվերադառնանք այս թեմային։
Ավագ սերնդի համար «հայերի հետ խաղաղություն» թեման ընկալվում է խորհրդային շրջանի հիշողությունների միջոցով։ Ուրեմն, այն, ինչ եղել է ԽՍՀՄ-ի ժամանակ, այլևս չի լինի։

Ինչո՞ւ։ Որովհետև.

- Այս պատմական գործընթացում չկա երրորդ կողմ, որը բռնի կերպով հաշտեցնում է ժողովուրդներին հակամարտությունից հետո։ Երրորդ կողմի կողմից որևէ ձևով խաղաղություն չի պարտադրվի։

- Ադրբեջանն ու Հայաստանը ԽՍՀՄ-ի ժամանակ մեկ պետության մաս էին կազմում։ Հիմա նրանք երկու անկախ պետություններ են։ Մենք նույնիսկ ներկայացված չենք որևէ միասնական ռազմաքաղաքական կամ տնտեսական դաշինքում։

- Ի տարբերությունից Խորհրդային շրջանի՝ Ադրբեջանում չկա կոմպակտ բնակվող հայ բնակչություն, իսկ Հայաստանում՝ ընդհանրապես ադրբեջանցիներ չկան։

Անկախության շրջանում ձևավորված ավելի երիտասարդ սերնդի համար Հայաստանի հետ խաղաղությունը ուրիշ կերպ է ընկալվում։ Ինչպես մյուս հարևանների հետ... Բայց նույնիսկ դա տեղի չի ունենա միջնաժամկետ հեռանկարում։

Ի՞նչ է նշանակում հարևանների հետ խաղաղություն։

Ադրբեջանն ունի հարևաններ՝ Ռուսաստան, Ղազախստան, Վրաստան, Թուրքիա, Իրան, Թուրքմենստան։ Ադրբեջանը չի պատերազմում այս հարևանների հետ։ Ադրբեջանի քաղաքացին կարող է տոմս գնել և թռչել հարևան երկրներ՝ հանգստանալու, եթե ցանկանա, կարող է կրթություն ստանալ, բիզնես հիմնել, առևտուր անել, աշխատել կամ բժշկական օգնություն ստանալ...
Այս ամենը մոտ ապագայում Հայաստանի հետ տեղի չի ունենա։

Իսկ ի՞նչ կլինի։

Ես խորապես համոզված եմ, որ նեղ իմաստով խաղաղություն կլինի։ Այս խաղաղության հիմնական ուրվագծերն արդեն իսկ առկա են. դիվանագիտական գործընթաց, որը ենթադրում է բոլոր հարցերի քննարկում բացառապես քաղաքական և դիվանագիտական ուղիներով, տարբեր միջկառավարական փոխգործակցություն, մասնակցություն համատեղ նախագծերին պետական և մասնավոր մակարդակներում, ինչպես նաև շփումներ քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների միջև, որոնք կիսում են խաղաղության օրակարգը։
«Պետական ինստիտուտներ - քաղաքացիական հասարակություն - ժողովուրդ» եռյակում պետությունների/կառավարությունների միջև երկխոսությունը դեռ երկար ժամանակ կմնա որոշիչ։ Քաղաքացիական հասարակությունների միջև փոխգործակցության, ինչպես նաև մարդկանց միջև շփումների պայմանները կախված են կառավարական տրեկից։

Ադրբեջանում կառավարությունը արհեստականորեն չի ստիպի քաղաքացիական հասարակությանը և ժողովրդին ընդունել խաղաղության օրակարգը. ամեն ինչ տեղի կունենա բնականաբար, և եթե քայլերի իրականացման համար տարիներ պահանջվեն, մենք կսպասենք իրավիճակի հասունացմանը։ Քաղաքացիական հասարակությանը և ժողովրդին կտրվի ընտրություն՝ օգտագործել կառավարական տրեկի կողմից ստեղծված պայմանները, թե ոչ։
Խաղաղության օրակարգը պարունակում է բազմաթիվ թեմաներ և շերտեր... և այստեղ, ավելի քան երբևէ, արդիական է «ամեն ինչ իր ժամանակն ունի» ասացվածքը։
@mneniyefm

]]>

]]> ՍՈՀԲԵԹ ԻՐԱՎԱՆՍԿԻ. ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԵԿԵՂԵՑՈՒ ԱՌԱՋՆՈՐԴՆԵՐԻ ՓԱՌՔԸ ԵՎ ԹՇՎԱՌՈՒԹՅՈՒՆԸ http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14311 http://am.irevanaz.com/index.php?newsid=14311 emil Sat, 25 Oct 2025 13:29:12 +0300
]]>

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ հոկտեմբերի 26-ին Հովհաննավանքում պատարագին մասնակցելու որոշման մասին լուրից հետո, որը պետք է կատարեր եկեղեցու առաջնորդ, քահանա Արամ Ասատրյանը, մենք կանխատեսեցինք, որ Հայ եկեղեցու գարեգինամետ հոգևորականությունը կանցնի հարձակման: Հակահարձակումը չուշացավ. նախորդ օրը Գարեգինի սուրհանդակները՝ ղարաբաղյան կլանի կողմից վարձատրվող լրագրողների ուղեկցությամբ, ժամանեցին Հովհաննավանք և փորձեցին Արամ Ասատրյանին հանձնել «հայրապետի» որոշումը, որով կարգալույծ էր հայտարարվում քահանան: Նրանք նաև պահանջեցին, որ Արամ Ասատրյանը լքի եկեղեցին մինչև ժամը 15:00-ն:
Սակայն վերջինս, հրաժարվելով ընդունել «հայրապետի» որոշումը, կրկին մեղադրեց նրան, պարզ ասած, անբարոյականության մեջ: Հատկանշական է, որ Հովհաննավանքի ծխականները ոտքի կանգնեցին իրենց վանահոր պաշտպանության համար՝ եկեղեցուց վտարելով թե՛ Գարեգինի սուրհանդակներին, թե՛ Ռոբիկի ու Սերժիկի լրագրողներին։
Այս միջադեպը հստակ ցույց է տալիս, որ առաջիկա երկու օրերի ընթացքում Հովհաննավանքում կարող է տեղի ունենա առաջին բախումը Գարեգինի կողմնակից ուժերի և Նիկոլ Փաշինյանի ծխականների ու կողմնակիցների միջև։ Ի դեպ, նույնիսկ Վրաստանի էթնիկ հայերը որոշեցին պաշտպանել Հովհաննավանքի վանահորը՝ հայտարարելով Հովհաննավանքից Սուրբ Էջմիածին երթով գնալու և Գարեգինի հրաժարականը պահանջելու մտադրության մասին։
Մինչդեռ, այս հակամարտության բնույթին անտեղյակ ընթերցողը կարող է հարց տալ. ի՞նչն է առաջացրել այդպիսի անհաշտ պայքար Էջմիածնի հոգևորականության և Հայաստանի իշխանությունների միջև։ Պատասխանը ակնհայտ է. վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ գործող իշխանությունները պաշտպանում են խաղաղությունը Հայաստանի և Ադրբեջանի, ինչպես նաև Թուրքիայի միջև, և քայլ առ քայլ շարժվում են դեպի այդ նպատակը։ Սակայն Գարեգինը և նրա հանցակիցները մեղադրում են վարչապետին ազգային շահերը դավաճանելու մեջ։ Այլ կերպ ասած, Սուրբ Էջմիածնի հոգևորականությունը բացահայտորեն աջակցում է պատերազմի կողմնակիցներին՝ ղարաբաղյան կլանին, և նրանց թուրքերի և ադրբեջանցիների նկատմամբ ազգային ատելության քաղաքականությանը։
Պետք է նշել, որ Հայ Եկեղեցին դարեր շարունակ վճռորոշ դեր է խաղացել հայ ժողովրդի պահպանման և համախմբման գործում։
Միևնույն ժամանակ, անհերքելի փաստ է, որ հենց Հայ Եկեղեցին է մեր հարևանների գենոֆոնդում սերմանել իր «աստվածության և բացառիկության որպես ազգի» հավատը, որը պարուրված է տարբեր առասպելներով։
Եվ այս հավատը, որը հիմնված է վանքերի լռության մեջ հայ մատենագիրների կողմից մի ժամանակ անխոնջ հորինված աղավաղված պատմական փաստերի վրա, չէր կարող չթողնել իր հետքը։
Հենց դրա մասին է այսօր Նիկոլ Փաշինյանը խոսում՝ պնդելով, որ ժամանակն է հրաժարվել առասպելներից, ընդունել ներկան և ժողովրդին տանել դեպի խաղաղ համակեցություն հարևանների հետ։
Բնականաբար, հայ հասարակության գիտակցության նման տեղաշարժը դուր չի գալիս Սուրբ Էջմիածնում ամրացած օլիգարխիկ հոգևորականությանը։ Նրանք դավանում են տարբեր արժեքներ՝ հարստանում են, վարում են անառակ ապրելակերպ և պատասխանատվություն չեն կրում Եռաբլուրի սառը մարմարե սալիկների տակ ննջող երիտասարդ տղամարդկանց անիմաստ մահվան համար։

Եվ մինչ Նիկոլ Փաշինյանն այսօր քարոզում է Հայ եկեղեցին մաքրել կեղտից, ագահությունից և անբարոյականությունից, Գարեգինի հանցակիցները շարունակում են թունավորել իրենց հպատակների մտքերը ռևանշիզմի կործանարար գաղափարով։ Ինչ վերաբերում է Ամենայն հայոց կաթողիկոսին, ապա նա Հայ եկեղեցին վերածել է ընտանեկան բիզնես կայսրության, և դրա պահպանման համար նա պատրաստ է անտեսել Քրիստոսի պատվիրանները և խախտել երկրի օրենքները։ Այս հնարավորությունը նրան տվել է ղարաբաղյան կլանը, որը տարիներ շարունակ իշխանություն էր զբաղեցրել Հայաստանում՝ ռուսական գաղտնի ծառայությունների խամաճիկ, որը դարեր շարունակ անհամաձայնություն էր սերմանել հայ և ադրբեջանական ժողովուրդների միջև։ Սա բացատրում է նրանց միասնական ճակատը Փաշինյանի դեմ՝ պահանջելով նրա իմպիչմենտը։ Սա նաև բացատրում է Մոսկվայում Գարեգինի եղբորը՝ Հայ եկեղեցու Ռուսաստանի թեմի առաջնորդ Եզրաս արքեպիսկոպոսին տրված ամենաթողությունը։ Վերջինս, ըստ հայ հետաքննող լրագրողների, ՖՍԲ-ի գործակալ է և ղեկավարում է հանցավոր խումբ, որը պատասխանատու է տասնյակ կործանված կյանքերի և սպանությունների համար։
Ահա այսպիսի մարդիկ են այսօր ղեկավարում Հայ եկեղեցին։ Եկեղեցական բարոյականությունն ու Սուրբ Գրքի կանոնները նրանց համար օտար են։ Եվ որքան շուտ վարչապետ Փաշինյանը հաջողության հասնի եկեղեցին մաքրել նման կեղծ հոգևորականներից, այնքան շուտ կյանքը կբարելավվի ոչ միայն Հայաստանում, այլև ամբողջ Հարավային Կովկասում։
]]>

Այս կիրակի Հայաստանի իշխանությունների և Հայ եկեղեցու գարեգնամետ հոգևորականության միջև առճակատումը կարող է հասնել իր գագաթնակետին։ Հայկական լրատվամիջոցների հաղորդմամբ՝ հոկտեմբերի 26-ին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը որոշել է մասնակցել Օհանավանքի պատարագին, որը կմատուցի եկեղեցու հոգևորական, Արամ քահանա Ասատրյանը։ Սա նույն քահանան է, որը կարգալույծ է արվել Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին II-ի որոշմամբ։ Որպես պատճառ նշվել է, որ կարգալույծ քահանան իր հրապարակային ելույթներով և հայտարարություններով վարկաբեկել է Հայոց եկեղեցին, խախտել եկեղեցական կարգապահությունը և պատարագների ժամանակ կամայականորեն չի հիշատակել Ամենայն հայոց կաթողիկոսի և թեմի առաջնորդի անունները։
Սակայն, ինչպես պարզվում է, Արամ Ասատրյանի կարգալույծ արվելու հիմնական պատճառը նրա հարցազրույցն էր Հայաստանի հանրային հեռուստատեսությանը, որում նա հայտարարել էր, որ 2021 թվականին մասնակցել է ընդդիմության հանրահավաքներին, բայց ոչ ինքնակամ։ Ըստ էության, Ասատրյանը հասկացնել տվեց, որ գործել է Հայ Առաքելական Եկեղեցու Արագածոտնի թեմի առաջնորդ եպիսկոպոս Մկրտիչ Պռոշյանի կարգադրությամբ, որի, թեմի 12 այլ հոգևորականների, ինչպես նաև երեք աշխատակիցների դեմ աղմկոտ քրեական գործ է հարուցվել։
Բնականաբար, ընդդիմադիր ուժերը չէին կարող անմասն մնալ ծավալվող իրադարձություններից և նախաբեմ բերեցին երևանցիների կողմից ատելի Սերժիկ Սարգսյանին։
Լրագրողների հարցին, թե արդյոք նա և իր թիմը պլանավորում են գնալ Օհանավանք՝ եկեղեցին պաշտպանելու համար, վերջինս պատասխանեց. «Հենց որ Վեհափառ Հայրապետը որևէ եկեղեցում, Հայաստանի ցանկացած վայրում, նույնիսկ կես խոսք արտասանի, մենք պատրաստ ենք այնտեղ լինել»։
Ընդ որում, նա հավելեց, որ «ռեժիմի ներկայացուցիչները ոչ սրբություն ունեն, ոչ բարոյականություն, ոչ էլ արժանապատվություն»։
Եվ սա ասում է պատվից և բարոյականությունից զուրկ մի մարդ, ով այդքան վիշտ է պատճառել մեր երկու ժողովուրդներին։ Իսկ նրա հայտարարությունը, թե իշխանության դիրքորոշման հետ անհամաձայնություն հայտնելու համար մարդիկ չպետկ է բանտարկվեն, պարզապես հայ ժողովրդի նկատմամբ ծաղրի գագաթնակետն են։
Եթե այս տարիքում նրա հիշողությունը սկսել է նրան դավաճանել՝ կարող ենք հիշեցնել. նախագահի պաշտոնը զավթելու առաջին իսկ տարում ձերբակալվեցին ՀՀ ներկայիս վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և այն ժամանակվա ընդդիմադիր գործիչներ Սասուն Միքայելյանն ու Վահագն Չախալյանը, հալածվեցին այնպիսի ակտիվիստներ, ինչպիսին է Տիգրան Խզմալյանը, իսկ կառավարությանը քննադատող լրագրողները հաճախ բախվում էին մեղադրանքների և իրավական խնդիրների հետ։
Ավելին, Սերժիկի իշխանության տարիներին, «ղարաբաղյան կլանի ռեպրեսիվ ապարատի քրտնաջան աշխատանքի շնորհիվ», Հայաստանի ուղղիչ հիմնարկները բախվեցին տեղերի պակասի խնդրի հետ։
Դրա պատճառով բանտարկյալները ստիպված էին քնել հերթափոխով, ինչի մասին ահազանգեց Հայաստանի Հելսինկյան կոմիտեի այն ժամանակվա նախագահ Ավետիք Իշխանյանը Deutsche Welle-ի թղթակցին տված հարցազրույցում։
Այնպես որ, Սերժիկ Սարգսյան, քո գործը չէ խոսել սրբության, բարոյականության և պատվի մասին։ Թող մեր երկու ժողովուրդները շրջեն թշնամանքի էջը և ապրեն խաղաղության պայմաններում։ Քո տեղը Ռուբեն Վարդանյանի, Արայիկ Հարությունյանի, Բակո Սահակյանի և քո մյուս անջատողական համախոհների ներկայիս գտնվելու վայրում է։ Եվ մենք հավատում ենք. այդ օրը կգա։
Irevanaz.com-ի վերլուծական ծառայություն։
]]>

Շաբաթ օրը իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության հերթական համագումարում ելույթ ունենալով՝ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հստակ ուրվագծեց իր առաջիկա տարիների ծրագրերը։ Այս ծրագիրը կարևոր է ոչ միայն Հայաստանի, այլև ամբողջ տարածաշրջանի համար։ Հենց հայկական կողմն էր պատասխանատու վերջին հարյուր տարվա ընթացքում Հարավային Կովկասում տեղի ունեցած բոլոր ողբերգությունների համար, և հենց նրանցից են սպասվում քաղաքականության և գիտակցության հիմնարար փոփոխություններ։ Առանց դրա անհնար է հույս դնել երկարատև խաղաղության և երկարաժամկետ կայունության վրա։
Շատ լավ է, որ վարչապետը գիտակցում է, որ Հայաստանը մտել է իր պատմության բոլորովին նոր փուլ՝ շնորհիվ Ադրբեջանի հետ խաղաղության։ Շատ լավ է նաև, որ, ի տարբերություն իր նախորդների, նա հասկանում է խաղաղության և մարդկային կյանքի արժեքը։
Ընդհանուր առմամբ, պետք է ասել, որ Նիկոլ Փաշինյանը միշտ աչքի է ընկել իրավիճակի ճշգրիտ ըմբռնմամբ։ Նույնիսկ ընդդիմության մեջ լինելով՝ նույնիսկ վարչապետ ընտրվելուց առաջ, նա արտահայտել է ողջամիտ մտքեր։
Ադրբեջանը մեծ հիասթափություն ապրեց, երբ նա սկսեց պարել Շուշայում և Ղարաբաղը համարել Հայաստանի մաս։
Իր կուսակցության համագումարում Փաշինյանը փորձեց բացատրել իր գործողությունները։ Նրա հայտարարությունների տրամաբանությունը միշտ չէ, որ պարզ էր, բայց եկեք չընտրենք։ Առանց 44-օրյա պատերազմի դաժան դասերի հայ հասարակությունը երբեք չէր արթնանա, և կառավարության ղեկավարը պարզապես չէր կարող չհետևել տասնամյակներ շարունակ հայերին պարտադրված պատմություններին։ Այսօր նա կարող է բացահայտորեն արտահայտել իր տեսակետները հարևանների հետ հարաբերությունների վերաբերյալ, բայց այն ժամանակ իշխանությունը պահպանելու համար նա պետք է ամուր արմատներ գցեր միացումում։ Եվ Փաշինյանը փորձեց պահպանել այս ուղղությունը՝ լայն զանգվածներին հաճոյանալու համար։ Չնայած, անկասկած, նա տեսնում էր, որ նման ուղղությունը կհանգեցնի Հայաստանի պետականության կործանմանը։
Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմը և Հայաստանի պարտությունը հիմքերից ցնցեցին հայ հասարակությունը։ Եվ այսօր այն ի վիճակի է համարժեքորեն ընկալել Նիկոլ Փաշինյանի արտահայտած ճշմարտությունը։ Ամեն դեպքում, դա է վկայում ներքին քաղաքական հարաբերական կայունությունը։
Բացելով համագումարը՝ Փաշինյանը հայտարարեց, որ կկայացվեն որոշումներ, որոնք «կսահմանեն Հայաստանի Հանրապետության կյանքի հիմնարար բնութագրերը առաջիկա դարերի համար»։
Այս կետերը արտացոլվել են համագումարի հռչակագրում։ Եվ դրանց մեծ մասը ողջունելի է։
Հայաստանի Չորրորդ Հանրապետության ստեղծումը հայտարարվել է ապագա ռազմավարական նպատակ։ Կարևոր է, որ 2026 թվականի հունիսի խորհրդարանական ընտրություններից հետո իշխող կուսակցությունը մտադիր է սկսել նոր Սահմանադրության ընդունման գործընթացը։ Անհրաժեշտ չէ նշել, թե ինչու է Ադրբեջանը հատկապես հետաքրքրված այս կետով։
Իր գործունեության մեջ Հայաստանի Հանրապետության իշխող կուսակցությունը խոստանում է հիմնվել 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագրի և միջազգայնորեն ճանաչված 29,743 քառակուսի կիլոմետր հայկական տարածքի անձեռնմխելիության հայեցակարգի վրա։ Պետք է նշել, որ Հայաստանը կարող է լիովին վստահ լինել իր ամբողջականության և սահմանների անձեռնմխելիության մեջ։ Բայց, իհարկե, այն պայմանով, որ նույն ոգով վերաբերվի իր հարևաններին։
«Քաղաքացիական պայմանագրի» նպատակների շարքում է Եվրամիության հետ մերձեցման ինտենսիվացումը, բայց հաշվի առնելով տարածաշրջանայինացումը և արտաքին քաղաքականության հավասարակշռությունը։
Նիկոլ Փաշինյանը նաև պնդում է իր մտադրության մասին՝ ազատել Հայաստանը Կտրիճ Ներսեսյանից։ Նրա կարծիքով, Էջմիածինը ներկայիս կաթողիկոսից ազատելու օրակարգը պետք է իրականացվի, և որքան շուտ, այնքան լավ։ Եվ ավելի լավ կլիներ, եթե Կտրիճ Ներսեսյանը հրաժարական տար իր կամքով։
Դե, սա ազնիվ նպատակ է։ Հայ եկեղեցին պատմականորեն ազգաստեղծ դեր է խաղացել հայերի համար՝ ձևավորելով հայ ժողովրդի մտածելակերպն ու ինքնությունը։ Հետևաբար, կարևոր է, թե ով կղեկավարի Հայ Առաքելական եկեղեցին և արդյոք այն կարող է մաքրվել ազգայնական և ահաբեկչական դրույթներից։ Իր ներկայիս տեսքով Հայ եկեղեցին հայ ժողովրդի գլխավոր թշնամին է։ Այն հայերին մղել է ատելության հանցավոր ճանապարհով, և եթե Փաշինյանին հաջողվի փոխել ավանդական մոտեցումները, նա կարող է իր ծնունդը համարել հաջողություն։
Ես կցանկանայի վերադառնալ Շուշայի պարերին և Խանքենդիի մարզադաշտի տրիբունաներից սադրիչ հայտարարություններին։ Հայաստանի վարչապետը փորձեց բացատրել իր վարքագիծը։
Փաշինյանը «Ղարաբաղը Հայաստան է...» արտահայտությունը բացատրեց այն ժամանակ տարածված հայրենասիրության մոդելով։ Նա ճիշտ է այս հարցում, բայց սխալվում է այն հարցում, որ այս մոդելը ձևավորվում և պարտադրվում է հայերին խորհրդային գաղափարախոսությամբ։ Ոչ, դա շատ ավելի բարդ է, և այս անառողջ մոդելի արմատները շատ ավելի խորն են։ Խորհրդային կառավարությունը պարզապես շահագործել է հայկական ազգայնականությունը իր սեփական նպատակների համար, բայց դրա արմատները շատ ավելի հին են։ Եթե Նիկոլ Փաշինյանը հաշվի չառնի սա, խնդիրը կարող է վերադառնալ։ Հուսով ենք, որ նա հասկանում է հարցի էությունը։ Հակառակ դեպքում նրան պարզապես թույլ չեն տա կառուցել իր հռչակած Չորրորդ Հանրապետությունը։
Չորրորդ Հանրապետությունը, ի տարբերություն նախորդ երեքի, պետք է ազատ լինի ստոր ազգայնականությունից, ատելությունից, անառողջ պատմական պատմություններից և առասպելներից։ Այն պետք է հարևանների նկատմամբ տարածքային պահանջները դատապարտի որպես չարիք։ Եվ ոչ միայն վրեժխնդրությունից վախենալով, այլև որովհետև կան օրենքներ, որոնք չեն կարող խախտվել։ Փաշինյանը պետք է իրական հեղափոխություն իրականացնի կրթության ոլորտում, եթե ցանկանում է, որ իր Չորրորդ Հանրապետության նոր բնակիչները պահպանեն իրենց պետականությունը։
Մյուս բոլոր առումներով Հայաստանի հարևանները կօգնեն։ Մաքրված ազգայնականության կեղտից, այն կստանա անվտանգության և կայուն զարգացման իրական երաշխիքներ։ Եվ այսօրվա աշխարհում անվտանգությունը իսկական շքեղություն է։
]]>

Կտրիճ Ներսեսյանը, որը հայերի շրջանում հայտնի է որպես Գարեգին II կաթողիկոս, գնացել է Վատիկան՝ բողոքելու։
Հայաստանում և նրա դաշնակից երկրներում Հայ եկեղեցու առաջնորդը այլևս չի փնտրում «ճշմարտությունը», քանի որ, մեղմ ասած, նրան ուղարկում են տնից դուրս։ Իսկ հայրենիքում նրան նույնիսկ սպառնում են վերընտրվել։
Նիկոլ Փաշինյանի՝ Հայաստանի համար վարած բոլորովին նոր քաղաքականության շնորհիվ, վերջին մի քանի տարիների ընթացքում Էջմիածինը գործնականում մեկուսացել է հասարակությունից և գրեթե կորցրել է իր ազդեցությունը հայ հասարակական գիտակցության վրա։ Կտրիճը և նրա զգեստավոր այլասերվածների խումբը այժմ ստիպված են պաշտպանվել և հետ մղել հարձակումները։ Ի՞նչ աստվածային ոգի կարող են նրանք ունենալ։ Հոգևորականներին այժմ ողջունում են միայն անջատողական և ռևանշիստական հավաքույթներում։ Իր համար անուն ստեղծելու համար Կտրիճը որոշեց վազել մինչև Վատիկան։ Եվ նա հասավ իր նպատակին. վերջապես, լրատվամիջոցները նրա մասին գրում են ոչ թե հանցավոր և կոռումպացված համատեքստում։
Սուրբ Աթոռում Ներսեսյանն իրեն ներկայացրեց որպես համաշխարհային հայերի հոգևոր առաջնորդ, փոքր, բայց հպարտ ժողովրդի իրավունքների պաշտպան։ Սա վերաբերում է Բաքվում ներկայումս դատվող հայ անջատողականներին, ինչպես նաև Ղարաբաղը կամավոր լքած հայերին։
Լևոն XIV պապի հետ հանդիպման ժամանակ Կտրիճ Ներսեսյանը բողոքեց Ադրբեջանից և Ղարաբաղի հայերի ճակատագրից։ Վատիկանի պետքարտուղար կարդինալ Պիետրո Պարոլինի հետ հանդիպման ժամանակ նա կոչ արեց պաշտպանել «արցախահայերի իրավունքները», պահպանել գոյություն չունեցող «Լեռնային Ղարաբաղի» գոյություն չունեցող «մշակութային և պատմական ժառանգությունը» և ազատ արձակել ադրբեջանական կողմի կողմից ձերբակալված ռազմական հանցագործներին, դիվերսանտներին և ահաբեկիչներին։ Ներսեսյանը օգտագործեց այն, ինչը, հավանաբար, իր ամենահզոր զենքն է համարում. նա կոչ արեց քրիստոնեական եկեղեցիներին համագործակցել «տարածաշրջանում երկարատև և կայուն խաղաղություն հաստատելու գործում»։
Մի խոսքով, նա արտաբերում էր սովորական անհեթեթությունները։
Հաշվի առնելով Ադրբեջանի և Սուրբ Աթոռի միջև եղած հարաբերությունները, կասկած չկա, որ Կտրիչին որևէ խրախուսական խոստում կամ նույնիսկ հույս չի տրվել:
Վատիկանը գիտի, թե ինչն ինչ է: Հիշենք, որ ապրիլին Սուրբ Աթոռի Գրիգորյան Պապական համալսարանում կայացած Կովկասյան Ալբանիայի ժառանգությանը նվիրված միջազգային ակադեմիական կոնֆերանսից հետո հայկական կողմը և եկեղեցին հարձակվեցին հանգուցյալ Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսի և պետքարտուղար Պարոլինի վրա՝ այն բանի համար, որ նրանք երբեք չեն անվանել հայերի կամավոր հեռացումը Ղարաբաղից «էթնիկ զտում»: Հայտնի «քրիստոնեական եղբայրության» հույսերը խափանվեցին, և ազգայնական շրջանակները զայրացան: Էջմիածինն այժմ փորձում է կապեր հաստատել Վատիկանի նոր առաջնորդի հետ՝ խաղալով կրոնական զգացմունքների վրա, որոնք հայկական կողմը հաջողությամբ օգտագործել են նախկինում: Եվ դա շատ նյարդային է, քանի որ նախորդ մոտեցումը չի աշխատում:
Հայկական կողմի խիստ վիճահարույց «մշակութային և պատմական ժառանգության» շուրջ աղմուկը չի առաջացրել սպասվող արձագանքը: Հնարավոր է, որ եթե հայկական քարոզչությունն ավելի շատ շեշտադրում կատարեր քրիստոնեական ժառանգության վրա, ազդեցությունն ավելի մեծ կլիներ, բայց այդ դեպքում Հայ եկեղեցին ստիպված կլիներ ընդունել, որ քննարկվում էր ալբանական քրիստոնեական ժառանգությունը: Հետևաբար, բողոքները միշտ ավելի կոնկրետ էին: Զարմանալի է, որ իր ներկայիս ուղևորության ընթացքում Կտրիճ-Գարեգինը խոսել է «Լեռնային Ղարաբաղի ժառանգության» մասին, այլ ոչ թե կոնկրետ հայկական ժառանգության մասին: Ըստ երևույթին, որոշվել է մարտավարության փոփոխություն՝ գոնե որոշակի արդյունքի հասնելու համար: Օրինակ՝ համատեղ հայտարարություն, Բաքվին ուղղված դատապարտման խոսքեր կամ կոչեր:
Նման բան չի հաջորդել: Փաստն այն է, որ հայերի և Հայ եկեղեցու պատմությունը մի ժամանակ, ի թիվս այլ բաների, ստեղծվել է Վատիկանի պատերի ներսում, և այնտեղ նրանք ավելի լավ գիտեն ամեն ինչ, քան որևէ այլ տեղ: Այսօրվա իրականության մեջ այս գործիքը կորցրել է իր արդիականությունը. այն այլևս օգտագործելի չէ, բայց հայկական կողմը շարունակում է պահանջել այնպիսի բաներ, ինչպիսիք են չափից շատ մեծացած ճտերը:
Կտրիճ Ներսեսյանի ջանքերն ապարդյուն են: Ղարաբաղյան հակամարտության ենթադրյալ կրոնական բնույթի, անջատողականների դատավարության հետևում ենթադրյալ կրոնական դրդապատճառների մասին պատմությունը պայթել է օճառի պղպջակի պես: Այն չի տարածվել, որքան էլ լոբբին փորձել է: Որոշ խորհրդարաններ դեռևս գանձում են սփյուռքից վճարները՝ կազմակերպելով լսումներ և բանաձևեր, բայց սա ամեն ինչ արվում է իներցիայով և դանդաղում է: Բաքվի և Երևանի միջև Վաշինգտոնյան համաձայնագրերից հետո ոչ ոք այլևս չի ցանկանում միջամտել խաղաղության գործընթացին, չցանկանալով դառնալ դրա կործանիչը։ Կրքերը հանդարտվել են, բայց իրականությունը մնում է այնպիսին, ինչպիսին ստեղծել է Ադրբեջանը։ Հայերը չէին սպասում, որ Բաքուն «կխուսափի» 2023 թվականի սեպտեմբերի իրադարձություններից։ Հարյուր հազարավոր հայեր տեղափոխվեցին Ղարաբաղից Հայաստան՝ այս հարցի վրա ուշադրություն հրավիրելու, Բաքվին դատապարտելու, պատժամիջոցներ կիրառելու և մեզ այլ խնդիրներ պատճառելու նպատակով։ Եվ դրանից ոչինչ չստացվեց։ Սա անջատողական գաղափարախոսների կողմից թույլ տրված հսկայական, պարզապես սարսափելի և անուղղելի սխալ էր, ովքեր սխալ գնահատեցին իրավիճակը և հրաժարվեցին իրականությանը նայել։ Հիմա Կտրիճ Ներսեսյանը բողոքում է Հռոմի պապին, կարծես թե կարող է ինչ-որ բան փոխել հայերի համար։
Ջանքերն ապարդյուն են։ Տարածաշրջանի իրականություններում ոչ ոք ոչինչ չի կարող փոխել։ Ադրբեջանն ու Հայաստանն արդեն իսկ շարժվում են դեպի խաղաղություն, և Բաքվի համար պաշտոնական Երևանի ընտրած ուղին ավելի կարևոր է, քան Էջմիածնի որևէ այլասերված հոգևորական։
Ինչ վերաբերում է ժառանգությանը, Ներսեսյանը պետք է իմանա, որ ադրբեջանական կողմը հազարավոր փաստարկներ ունի յուրաքանչյուր ստի համար։ Ղարաբաղում և Արևելյան Զանգեզուրում պատմական քրիստոնեական ժառանգության ոչնչացումը հայ անջատողականների և օկուպանտների, հայ պատմաբանների և քաղաքական գործիչների գործն է։
Մենք ցանկանում ենք վերականգնել Ղարաբաղի քրիստոնեական պատմությունը, վերականգնել այն այնպիսին, ինչպիսին այն իրականում եղել է մինչև հայերի ժամանումը տարածաշրջան և մինչև հայերին ադրբեջանական հողերում ինքնավարություն տրամադրելը։ Ինքնավարությունը և անսահմանափակ լուռ իրավունքները թույլ են տվել նորեկներին հարյուր տարվա ընթացքում հայացնել այս տարածաշրջանը՝ յուրացնելով Կովկասյան Ալբանիայի հին քրիստոնեական ժառանգությունը։
Եվ ևս մեկ բան մշակութային և պատմական ժառանգության մասին։ Օկուպանտները քարը քարի վրա չեն թողել այս հողի իրական տերերի ժառանգության մեջ՝ հարյուրավոր հուշարձաններ և տասնյակ մզկիթներ հողին հավասարեցնելով։ Վատիկանը նույնպես տեղյակ է սրա մասին։
]]>