Аналитика - IREVAN - Informational Analytical Center

ՎԱՀՐԱՄ ԱԹԱՆԵՍՅԱՆ. «ՈՒՆԵԶՐԿՈՒՄԸ ՀԵՂԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՓՐԿՎԱԾՆԵՐԻՆ» ԿՇՐՋԱՆՑԻ՞

emil — Fri, 21 Aug 2026 09:52:53 +0300

Օգոստոսի 20-ին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը լրագրողներին ասել է, որ կառավարությունը ծրագրել է մինչև 2031 թվականը 2 միլիարդ դոլարի «գույք պետք է վերադարձվի» պետությանը։ Ընդդիմադիր ուժերը, նրանց հետ աֆիլացված փորձագետները և լրատվամիջոցները կառավարության այդ քաղաքականությունը որակում են «քաղաքական հետապնդում», «ունեզրկում», «կուլակաթափություն», ինչից հետևում է, որ խնդիրը ոչ այնքան «աղքատության եզրին», որքան քաղաքական «բանադրանքի» ենթարկվելու վտանգն է։
Մարտի սկզբներին մամուլին հայտնի է դարձել, որ դատախազությունը պահանջում է կրթության և գիտության նախկին նախարար Լևոն Մկրտչյանից բռնագանձել «26 անշարժ գույք, 7 տրանսպորտային միջոց, 5 իրավաբանական անձանցում մասնակցություն, 893 միլիոն 449 հազար դրամ՝ որպես ապօրինի դրամական միջոցների մնացորդ, 276 միլիոն 106 հազար դրամ, որը չի հիմնավորվում անձի օրինական եկամուտներով»։
Համեմատաբար շատ ավելի նվազ չափի, բայց նույնաբովանդակ հայց դատախազությունը ներկայացրել է նաև կրթության և գիտության մեկ այլ նախկին նախարարի՝ Արմեն Աշոտյանի դեմ։ Լևոն Մկրտչյանը ՀՅԴ անդամ է, Արմեն Աշոտյանը՝ ՀՀԿ փոխնախագահ։ Դաշնակցությունը և ՀՀԿ-ն մոտ երկու տասնամյակ գործադիր իշխանության կոալիցիոն գործընկերներ են եղել։
2017 թ․-ին, դա ՀՀԿ -ՀՅԴ- ԲՀԿ- կոալիցիոն իշխանության վերջին տարիներ է, Հայաստանի ՀՆԱ-ն կազմել է 11,5 միլիարդ դոլար, պետական բյուջեն՝ 2,8 միլիարդ։ Նախորդ տասնհինգ-տասնվեց տարիներին, բնականաբար, Հայաստանի ՀՆԱ-ն և բյուջեն ավելի համեստ են եղել։ Բայց դա խնդիր էր միջին վիճակագրական քաղաքացու, ոչ թե՝ պաշտոնյաների և խոշոր ձեռներեցների համար։
Կրթության և գիտության նախկին նախարարների անհատական հիշատակումը զուտ խորհրդանշական է երկու առումով, եթե այդ ոլորտի պատասխանատուներն են հասցրել դոլարային միլիոնատեր դառնալ, կարելի է պատկերացնել, թե կոռուպցիան ինչ չափեր է ունեցել տնտեսության, հարկային եւ մաքսային ոլորտները, իրավապահ և դատական համակարգը վերահսկող գերատեսչություններում և նրանց ենթակա մարմիններում։
Իսկ խնդիրը քաղաքական է, քանի որ կոռուպցիայի բացահայտումը նախկին իշխանություններին զրկում է «մեր օրոք Արցախը (Գարաբաղը-Խմբ.) կար, Փաշինյանի օրոք չկա» դիսկուրսով հանրությանը գայթակղելու հնարավորությունից։ Բայց կառավարության հռչակած ծրագիրը փորձություն է ամենից առաջ իր համար։ Ընդդիմությունը պնդել, պնդում և պնդելու է, որ տեղի է ունենում «սեփականության վերաբաժանում, Փաշինյանը ստեղծում է իր տնտեսական հենարանը»։ Իշխանությունը դատապարտված է այդ խոսույթը ոչ միայն տեղեկատվա-քարոզչական միջոցներով, այլև գործանական քայլերով հերքելուն։
Ի վերջո, կոռուպցիայի և պետական միջոցների յուրացման մեջ կասկածվում են նաև «Լեռնային Ղարաբաղի» (չակերները Irevanaz.com) նախկին պաշտոնյաներ, բարձրաստիճան զինվորականներ։ Նրանց «ձեռնարկատիրական» գործունեությունը ի սկզբանե Հայաստանի տնտեսության, ֆինանսական, հարկային և մաքսային համակարգի մաս է կազմել։ <…> Ապօրինի գույքի վերադարձի քաղաքականությունը «հեղափոխությունից փրկվածներին» կշրջանցի՞։
1in.am

ՀԱՅԱՑՔ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՑ. ԱՅՍ ՊԱՀԻՆ TRIPP ՆԱԽԱԳԾԻՆ ԽԱՆԳԱՐՈՂ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՀԱՆԳԱՄԱՆՔՆԵՐԸ ԵՐԿԱԹՈՒՂՈՒ ՀԱՐՑՆ Է...

emil — Tue, 11 Aug 2026 09:16:09 +0300

Այս պահին TRIPP նախագծին խանգարող հիմնական հանգամանքները երկաթուղու հարցն է և Իրան-ԱՄՆ լարված հարաբերությունները։
Գրել է միջազգայնագետ Սուրեն Սարգսյանը։
«Թրամփի վարչակազմը Հարավային Կովկասում հասել է մի բանի, որին մինչ նրան չի կարողացել հասնել ամերիկյան որևէ այլ վարչակազմ՝ սկսած 1991թ։ Խոսքը Կենտրոնական Ասիան Հարավային Կովկասի միջոցով Եվրոպային կապելու գաղափարի և Միջին Միջանցքի մասին է՝ ինչպես նաև Հայաստանը գլոբալ մատակարարման շղթաներին միացնելու հեռանկարի մասին: Այս նախաձեռնությունը Վաշինգտոնի համար ունի ռազմավարական նշանակություն, քանի որ ստեղծում է անխափան հաղորդակցային ուղիներ՝ շրջանցելով Ռուսաստանը, Չինաստանը և Իրանը։ Այս գաղափարը նոր չէ, սակայն իրացման այս փուլին երբեք չի հասել:
Պարզ է, որ այստեղ էական է ժամանակի գործոնը և նախագիծը պետք է հնարավորինս արագ կյանքի կոչել: Հենց դրանով է պայմամավորված այն, որ այս գործընթացում էապես նվազեցված է վաշինգտոնյան բյուրոկրատիայի դերը։ Փաստորեն, արվում է ամեն ինչ, որպեսզի նախագիծը հնարավորինս արագ կյանքի կոչվի, և դրա առաջխաղացման ճանապարհին Վաշինգտոնի վարչական համակարգում լրացուցիչ խոչընդոտներ չառաջանան՝ ազդելով ծրագրի իրականացման ժամանակացույցի վրա։
Խոսքը վերաբերում է թե՛ Պետդեպարտամենտին, որտեղ որոշումների կայացման գործընթացը հաճախ կարող է դանդաղ լինել, թե՛ Ազգային անվտանգության խորհրդին, որտեղ նույնպես որոշումները և մշակվող սցենարները կարող են բավականին երկար տևել։ Հիմա այս խոչընդհոտները փաստացի չկան: Երկու մրցակից կառույցներն էլ ղեկավարում է Ռուբիոն և որոշումները, իչպես ես նկատում եմ, բավականին արագ են կայացվում՝ գոնե այս նախագծի մասով:
Այս համատեքստում կարևոր է անդրադառնալ նաև Կոնստանտին Սոկոլովի նշանակմանը, որի շուրջ տարաբնույթ մեկնաբանությունների պակաս չեղավ։ Նրա նշանակումը պետք է դիտարկել հենց նույն ռազմավարական համատեքստում։ Սոկոլովը բավականին լավ է ճանաչում Հայաստանի բիզնես միջավայրը՝ թե՛ դրա դրական, թե՛ բացասական կողմերը։ Սակայն այստեղ կարևոր է, որ նրա նշանակումը ևս տեղավորվում է բյուրոկրատիան կրճատելու տրամաբանության մեջ։ Նա ունի ուղիղ կապ Թրամփի վարչակազմի առանցքային դեմքերի հետ և TRIPP-ի և ամբողջ նախագծի իրականացման գործընթացում օգտվելու է վարչակազմի անմիջական և անվերապահ աջակցությունից:
Այս պահին TRIPP նախագծին խանգարող հիմնական հանգամանքները երկաթուղու հարցն է և Իրան-ԱՄՆ լարված հարաբերությունները։ Վերջիվերջո, TRIPP-ը Իրանի սահմանին ամենամոտը գտնվող ամերիկյան ռազմավարական նախագիծն է՝ դրանից բխող բոլոր հետևանքներով։ Հետևաբար սա որոշ անհանգստություններ կարող է ստեղծել ամերիկյան կողմի մոտ, մանավանդ այս լարված փուլում, ինչի հետևանքով ծրագրի կյանքի կոչումը կարող է դանդաղել»:

ԼՐԱՆՈՒՄ Է ՄԵԿ ՏԱՐԻ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ, ԱՄՆ-Ի ԵՎ ՀՀ-Ի ԱՌԱՋՆՈՐԴՆԵՐԻ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՎԱՇԻՆԳՏՈՆՅԱՆ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄԻՑ

emil — Sat, 08 Aug 2026 09:57:11 +0300

Այսօր լրանում է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի, ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի միջև 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում տեղի ունեցած պատմական հանդիպումից մեկ տարի։
Բանակցություններից հետո երեք երկրների ղեկավարները ստորագրել են համատեղ հռչակագիր, որը դարձել է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ ամենակարևոր քայլերից մեկը։

Փաստաթղթում նշվում է, որ Իլհամ Ալիևը, Նիկոլ Փաշինյանը և Դոնալդ Թրամփը ներկա են եղել Ադրբեջանի և Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարների կողմից «Ադրբեջանի Հանրապետության և Հայաստանի Հանրապետության միջև խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին համաձայնագրի» համաձայնեցված տեքստի նախաստորագրմանը։ Ընդգծվել է համաձայնագրի ստորագրման և դրա վերջնական վավերացման համար լրացուցիչ միջոցառումների անհրաժեշտությունը։
Հանդիպումը, որին մասնակցել է ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը, համարվում է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման ամենակարևոր քայլերից մեկը։
Համատեղ հռչակագրում արտացոլվել է կողմերի հանձնառությունը խաղաղ օրակարգին և նրանց պատրաստակամությունը՝ կառուցել հարաբերություններ միջազգային իրավունքի սկզբունքների հիման վրա։ Փաստաթղթում ընդգծվել է ուժի կամ ուժի սպառնալիքի կիրառման անթույլատրելիությունը, ինչպես նաև տարածաշրջանի ապագան համագործակցության և փոխադարձ հարգանքի սկզբունքների վրա կառուցելու կարևորությունը։
Հռչակագրի նշանակալի կետերից մեկը կողմերի մտադրությունն էր փակել անցյալի հակամարտության հետևանքով առաջացած թշնամանքի գլուխը։
Փաստաթղթում նաև հատուկ ընդգծվել է ռևանշիզմի անթույլատրելիությունը և ընդգծվել է, որ ապագա հարաբերությունները կկառուցվեն խաղաղության և համագործակցության վրա։ Այս մոտեցումը համարվել է կարևոր քաղաքական ազդանշան, որն ուղղված է տարածաշրջանում վստահության մթնոլորտի խթանմանը։
Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության համաձայնագրի նախաստորագրումը նշանակալի առաջընթաց է երկարատև բանակցային գործընթացում և հանգրվան է ապագա խաղաղության պայմանագրի իրավական հիմքի ձևավորման գործում։
Վաշինգտոնյան հանդիպումից հետո ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը պաշտոնապես դադարեցրել է գործունեությունը Ադրբեջանի և Հայաստանի համատեղ կոչի հիման վրա։
Ավելին, փաստաթղթի նախաստորագրումից հետո վերացվեցին Ադրբեջանի տարածքով դեպի Հայաստան ապրանքների տարանցման սահմանափակումները: Մասնավորապես, Ռուսաստանի և ղազախական ցորենը սկսեցին Հայաստան փոխադրվել Ադրբեջանի միջոցով: Միաժամանակ Բաքուն սկսեց Հայաստանին մատակարարել իր սեփական նավթամթերքը։
Հանդիպման մեկ այլ կարևոր արդյունք էր TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity) նախագծի նախապատրաստական աշխատանքների արագացումը: Շարունակվեցին տեխնիկական և ենթակառուցվածքային նախապատրաստական աշխատանքները՝ Ադրբեջանի մայրցամաքային մասը Նախչըվանի Ինքնավար Հանրապետության հետ կապող տրանսպորտային երթուղու ստեղծման համար: Ադրբեջանը նաև ընդլայնեց իր տարածքում ճանապարհային և երկաթուղային ենթակառուցվածքների շինարարությունը։
Այդ ժամանակվանից ի վեր փոխվարչապետ Շահին Մուստաֆաևի գլխավորած ադրբեջանական պատվիրակությունը այցելեց Հայաստան: 2026 թվականի ապրիլին կողմերը համաձայնության եկան պետական սահմանի սահմանազատման ընթացակարգը սահմանող հրահանգների նախագծի շուրջ։
Վաշինգտոնում ստորագրված փաստաթուղթը պատմության մեջ մտավ որպես ռազմավարական նշանակության քաղաքական գործոն՝ ոչ միայն Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման, այլև ամբողջ տարածաշրջանի անվտանգության, նրա տնտեսական զարգացման և միջազգային համագործակցության հեռանկարների համար։
Միջազգային հանրությունը Վաշինգտոնում կայացած հանդիպումը նույնպես դիտարկում է որպես Հարավային Կովկասում կայունության ամրապնդմանն ուղղված կարևոր դիվանագիտական քայլ: Մասնագետները կարծում են, որ փաստաթուղթը ձևավորել է նշանակալի իրավական և քաղաքական հիմք՝ ուղիղ երկխոսության շարունակման, տարածաշրջանում տրանսպորտային հաղորդակցությունների և տնտեսական համագործակցության ընդլայնման, ինչպես նաև վերջնական խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման համար:

ՀԱՅԱՑՔ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՑ. ՈՐՔԱ՞Ն ԲԱՐՁՐ ԵՆ TRIPP-Ի ԿՅԱՆՔԻ ԿՈՉՄԱՆ ՇԱՆՍԵՐՆ ԱՅՍ ՊԱՀԻՆ

emil — Tue, 28 Jul 2026 09:28:11 +0300

Որքա՞ն բարձր են TRIPP-ի կյանքի կոչման շանսերն այս պահին: Այս մասին գրել է միջազգայնագետ Սուրեն Սարգսյանը։
«Բազմիցս նշել եմ, որ Թրամփի վարչակազմը Հարավային Կովկասում և, ինչու ոչ, նաև Կենտրոնական Ասիայում հասել է այնպիսի ակտիվության և ներգրավվածության մակարդակի, ինչպիսին չի հաջողվել ապահովել ԱՄՆ որևէ վարչակազմի՝ սկսած 1992 թվականից։
Իհարկե, դրա պատճառը միայն աշխարհաքաղաքական նպաստավավոր պայմանները չեն։ Բնականաբար, իր ազդեցությունն ունի նաև այն հանգամանքը, որ Ռուսաստանը կենտրոնացած է ուկրաինական պատերազմի վրա, ինչի հետևանքով նրա ներգրավվածությունն ու ազդեցությունը Հարավային Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում էապես թուլացել են։ Նույնը վերաբերում է նաև Իրանին: Այդ հանգամանքն էլ հնարավորություն է տվել Թրամփի վարչակազմի, այս տարածաշրջանում առավել ակտիվ դերակատարության համար։
Սակայն այստեղ չափազանց կարևոր են նաև երկու առանցքային գործոններ, որոնք այս գործընթացը դարձրել են աննախադեպ արագ և արդյունավետ։
Առաջին գործոնը՝ Սթիվ Վիտկոֆը։
Ըստ առկա տեղեկությունների՝ TRIPP-ի ճարտարապետներից մեկը հենց Սթիվ Վիտկոֆն է։ Կենտրոնական Ասիան հենց TRIPP-ի միջոցով Թուրքիայի և Եվրոպայի հետ կապելու գաղափարը նույնպես վերագրվում է նրա թիմին։ Այս նախաձեռնությունը ոչ միայն տնտեսական և տրանսպորտային նշանակություն ունի, այլև կարևոր աշխարհաքաղաքական բաղադրիչ։ Կարևոր է նաև այն հանգամանքը, որ Վիտկոֆն ուղիղ կապ ունի Թրամփի հետ, ինչի արդյունքում բյուրոկրատական և սուբորդինացիոն խնդիրներ չեն ծագել նախագծի առաջնային փուլում (2025 փետրվար):
Իր հերթին հայ-ադրբեջանական հակամարտության լուծումը Վաշինգտոնին հնարավորություն է տալիս Ռուսաստանին զրկել Հարավային Կովկասում ազդեցություն պահպանելու նրա կարևորագույն լծակներից՝ հակամարտության շարունակական գոյության վրա խաղալու հնարավորությունից։
Երկրորդ կարևոր գործոնը այս գործընթացում Թրամփի վարչակազմի կառավարման ոճն է, որը աչքի է ընկնում բյուրոկրատական գործընթացների զգալի կրճատմամբ՝ մանավանդ կենսական նշանակության խնդիրների կյանքի կոչման հարցում՝ այդ թվում ուժի կիրառմամբ (բավական է հիշել, թե որքան արագ լուծվեցին Պանամայի նեղուցի, Վենեսուելայի և մի շարք այլ առկախված խնդիրներ):
Որոշումների կայացման գործընթացներն ընթանում են հնարավորինս արագ՝ առանց ավանդական բյուրոկրատական ձգձգումների, ինչը թույլ է տալիս օպերատիվորեն առաջ մղել նման մասշտաբային աշխարհաքաղաքական նախագծերը և լուծումներ տալ դրանց:
Այս համատեքստում կարևոր դեր ունի նաև այն, որ նախագահ Թրամփն անձամբ է ներգրավված գործընթացներում։ Միաժամանակ, Մարկո Ռուբիոն ղեկավարում է ոչ միայն Պետդեպարտամենտը, այլև Ազգային անվտանգության խորհրդի աշխատանքը, ինչը նպաստում է արտաքին քաղաքականության և ազգային անվտանգության համակարգերի առավել սերտ համակարգմանը։ Արդյունքում, տարբեր գերատեսչությունների միջև մրցակցությունն ու երկարատև միջգերատեսչական համաձայնեցումները նվազագույնի են հասցվում, իսկ որոշումների ընդունումն ու իրականացումը դառնում են ավելի արագ և արդյունավետ։
Ոչ Թրամփը, ոչ էլ նրա թիմի առանցքային անդամները երբեք չեն եղել բյուրոկրատներ։ Հենց այդ հանգամանքն է նրանց հնարավորություն տալիս հասկանալու, թե որքանով է բյուրոկրատիան բարդացնում քաղաքական որոշումների ոչ միայն կայացման, այլ նաև կյանքի կոչումը, նույնիսկ այն դեպքում, երբ դրանք հրատապ և ռազմավարական նշանակություն ունեցող հարցեր են։
Այս առումով այս վարչակազմը շահեկանորեն տարբերվում է նախորդ՝ առանց բացառության բոլոր վարչակազմերից։ Սրանք, իհարկե առանցքային, բայց ոչ բոլոր գործոններն են:
Իհարկե մի շարք գործոններ էլ կան որոնք խանգարում են TRIPP-ի կյանքի կոչմանը՝ նույնիսկ այսքան լուրջ ջանքերի ներդրման պարագայում, սակայն դրանց կանդրադառնամ առանձին գրառմամբ»,-գրել է նա:
Tert.am

ՖԱՐՀԱԴ ՄԱՄՄԱԴՈՎ. ՍՊԱՍՄԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՀԱՄԱՐ

emil — Mon, 06 Jul 2026 08:15:09 +0300

Վերջին մի քանի շաբաթների ընթացքում ադրբեջանական դիվանագիտությունը գտնվել է սպասման ռեժիմում։ Ադրբեջանը կարող է դա թույլ տալ իրեն։ Դա թանկ արժե ժամանակակից միջազգային հարաբերություններում։ Երկկողմ հարաբերություններում Ադրբեջանը պարտավորություններ ունի միայն Թուրքիայի առջև, և դրանք լիովին իրականացվում են, ինչի մասին է վկայում Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարության արձագանքը Իսրայելի կառավարության կողմից այսպես կոչված «հայոց ցեղասպանության» ճանաչմանը...
Հուլիսը, օգոստոսը, սեպտեմբերը և որոշ չափով հոկտեմբերը կլինեն անորոշության և անկայունության ժամանակաշրջան Հարավային Կովկասին վերաբերող մի շարք քեյսերում։ Եկեք նայենք այդ քեյսերին.

ԱՄՆ/Իսրայել ընդդեմ Իրանի. բոլոր ցուցանիշներով գործընթացը կերկարաձգվի։ Իսրայելը և Իրանի որոշ շրջանակներ հետաքրքրված չեն փոխհարաբերությունների նոր համակարգի հաստատմամբ։ Իրանում ամեն ինչ դեռ կարող է փոխվել, քանի որ համաձայնագրերը կնքվում են կոնկրետ անձանց կողմից (նախագահ, խորհրդարանի նախագահ), մինչդեռ, զինվորականները մնում են գործընթացից դուրս։
Եթե Խամենեին չմասնակցի հոր հուղարկավորությանը (ամենաապահով վայրը, քանի որ այնտեղ շատ օտարերկրյա հյուրեր կլինեն), ապա նրա անգործունակության մասին լուրերը միայն կխորացնեն էլիտար խմբերի միջև հարաբերություններում առկա անջրպետը: Խամենեիի բազմանշանակ դիրքորոշումը, որ նա «սկզբունքորեն համաձայն չէ» բանակցությունների ընթացքի հետ և համաձայնվում է միայն այն պատճառով, որ նախագահ Փեզեշքիանը ստանձնում է պատասխանատվությունը, կարող է առիթ հանդիսանալ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի զինվորականների գործողության անցնելու համար: Անորոշությունը կշարունակվի մինչև Իսրայելում և ԱՄՆ Կոնգրեսի ընտրությունները։

Ռուսաստանն ընդդեմ Ուկրաինայի. սրացումը միայն կուժեղանա: Մոսկվան և Կիևը նույնպես սպասում են ԱՄՆ-ի հետագա ներգրավվածությանը, հնարավոր է՝ օգոստոս-սեպտեմբերին, և առավելագույնս ուժեղացնում են իրենց բանակցային դիրքերը։

Իսրայելն ընդդեմ Թուրքիայի: Նեթանյահուի կառավարությունը պետք է չտապալվի խորհրդարանական ընտրություններում, և դրա համար նրան թշնամի է պետք: Եթե չհաջողվի ձախողել ԱՄՆ-Իսրայել պայմանավորվածությունները, որոնք Իրանին հարվածելու հնարավորություն չեն ստեղծում և, առնվազն, սահմանափակում են Լիբանանում գործունեությունը, ապա անհրաժեշտ կլինի Գազայում ոտքի հանել «Համաս»-ին: Չնայած Թրամփի գլխավորած Խաղաղության խորհուրդն արդեն իսկ այնտեղ է: Մնում է միայն արհեստականորեն սրել լարվածությունը Թուրքիայի հետ և սրել իրավիճակը Սիրիայում: Սա, թերևս, ամենավտանգավոր իրավիճակն է Ադրբեջանի համար, և դրա սրացումը չի համապատասխանում ո՛չ Բաքվի, ո՛չ էլ Վաշինգտոնի շահերին։

Ռուսաստանն ընդդեմ Հայաստանի։ Հավանաբար Ռուսաստանը կմեծացնի ճնշումը Հայաստանի վրա և կփորձարկի Փաշինյանի կառավարության ուժը առաջիկա մի քանի ամիսների ընթացքում։ Հայաստանում ռազմավարական ակտիվների (Հարավկովկասյան երկաթուղի, Ատոմակայան) համար պայքարը մոտենում է այն կետին, երբ Փաշինյանի կառավարության որոշումները կարող են Մոսկվային ստիպել փորձել փլուզել Հայաստանի տնտեսությունը. հաջորդը Ռուսաստանից Հայաստան բանկային փոխանցումների արգելքն է (հիշեցնենք, որ անցյալ տարի դրանք կազմել են 3,8 միլիարդ դոլար)։

Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության գործընթացը։ Նոր Ազգային ժողովը և նոր կառավարությունը դեռ պետք է ձևավորվեն և ընդունեն կառավարության ծրագիր։ Միայն սեպտեմբերին հնարավոր կլինի որոշակի պատկերացում ստանալ Հայաստանի կառավարության վերաբերյալ։ Ադրբեջանի համար կարևոր են հանրաքվեի գործընթացը և TRIP-ի իրականացման վերաբերյալ որոշումները։ Սա կտևի մի քանի ամիս, որի ընթացքում կվերահաստատվի խաղաղության օրակարգի նկատմամբ հավատարմությունը, և, հավանաբար, կկայացվեն այնպիսի որոշումներ, ինչպիսիք են Նախչըվանում ինտերնետի շուրջ համագործակցությունը։

Այսպիսով, չորս ամիսը պետք է անցկացվի սպասման ռեժիմով։ Այս ընթացքում կարելի է ամրապնդել երկրի քաղաքական, տնտեսական և կազմակերպչական թիկունքը հիմնական գործընթացներից հետո ակտիվության համար, որոնք պետք է տեղի ունենան ուշ աշնանը - 2026 թվականի ձմռան սկզբին՝ Իսրայելի ընտրությունները, ԱՄՆ Կոնգրեսի ընտրությունները, Հայաստանի կառավարության կողմից հանրաքվեի և TRIP-ի վերաբերյալ որոշումները, ինչպես նաև Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև բանակցությունների հերթական փուլը։
Բացի այդ, այս ընթացքում հնարավոր է շարունակել լցնել բովանդակությամբ դաշինքը Թուրքիայի, Վրաստանի և Կենտրոնական Ասիայի երկրների հետ, գործընկերությունը Պարսից ծոցի երկրների և Չինաստանի հետ, ինչպես նաև փորձել չեղարկել ԱՄՆ Կոնգրեսի 907-րդ բանաձևը և նոր համաձայնագրեր կնքել ԵՄ-ի հետ։
Տարվա վերջին մեր տարածաշրջանին վերաբերող գրեթե բոլոր արտաքին քեյսերում պետք է ստեղծվի նոր իրավիճակ, որոնց արդյունքներով Ադրբեջանը պետք է ձևավորի և ձևակերպի իր դիրքորոշումը։
Աղբյուր՝ «Мнение ФМ» թելեգրամյան ալիք

ՀԱՅԱՑՔ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՑ. ԻՆՉՊԵՍ ԵՐԵՔ ԹՈՒՐՔ ԴԻՎԱՆԱԳԵՏՆԵՐ ԱՅՑԵԼԵՑԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆ․ ՎԱՐՈՒԺԱՆ ԳԵՂԱՄՅԱՆ

emil — Tue, 12 May 2026 09:17:07 +0300

Հայաստանում Ազգային ժողովի 2026 թ. հունիսյան ընտրությունները, ինչպես արդեն հայտնի է, իրենց վրա են սևեռել ոչ միայն հայ հանրության, այլև միջազգային տարբեր դերակատարների ուշադրությունը և լայնորեն բնութագրվում են որպես «աշխարհաքաղաքական ընտրություններ» տարբեր բևեռների միջև։ Այդ համատեքստում որևէ զարմանալի բան չկա. Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական կարևորությունը, որը բխում է առաջին հերթին իր աշխարհագրական դիրքից ու ռելիեֆից, մշտապես այն դարձնում է մրցակցության օբյեկտի ոչ միայն տարածաշրջանային, այլև գլոբալ տերությունների միջև։
Կասկածից վեր է, որ հայաստանյան ընտրությունները էական են լինելու տարածաշրջանի հետագա ուժային հավասարակշռության ու անվտանգության ճարտարապետության համար և ազդելու են եվրասիական բոլոր գործընթացների վրա։ Ուստի այս տարածաշրջանում իրենց շահերն ունեցող գրեթե բոլոր ուժերը առաջիկա շաբաթներին անթաքույց հետաքրքրվելու են հայկական թեմատիկայով։ Այս մասին գրել է թյուրքագետ Վարուժան Գեղամյանը։
Այս ամենից, բնականաբար, բացառություն չէ նաև հարևան Թուրքիան, որտեղ մեծ ուշադրությամբ հետևում են հունիսյան խորհրդարանական ընտրություններին։ Այդ ուշադրության ամենավառ վկայություններից մեկին հնարավոր էր ականատես լինել 2026 թ. հունվարին, երբ Թուրքիայի արտգործնախարար Հ. Ֆիդանը թուրքական հեռուստաընկերություններից մեկի եթերում հայտարարեց. «2026–ի հունիսին Հայաստանում ընտրություններ են լինելու, որոնք այս գործընթացի (հայ-թուրքական և հայ-ադրբեջանական բանակցային գործընթացը – հեղ.) մի կարեւոր հատվածն են լինելու։ Մենք տեսնում ենք, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ներկայում առաջատար է հասարակական կարծիքի հարցումներում։ Մենք անկեղծորեն աջակցում ենք այն կառուցողական դերակատարմանը, որը նա ցուցաբերում է այս հարցում։ Այս մոտեցումը, այս կամքը պետք է շարունակվի»։ Թեև Ֆիդանի հայտարարությունը իսկապես անդրադառնում էր հայաստանյան ընտրություններին և փաստացի անուղղակի աջակցության էր արժանացնում վարչապետ Փաշինյանին՝ հղում անելով սոցիոլոգիական հարցումներին և արձանագրելով, որ վերջինս «առաջատար է», սակայն դրանում առկա ձևակերպումները կարելի է բնորոշել որպես զգուշավոր, ուստի տարընթերցման տեղիք տվող։ Հաշվի առնելով հարցի կարևորությունն ու զգայունությունը՝ Ֆիդանի հայտարարությունը դարձավ Թուրքիայի կողմից Հայաստանի ինքնիշխանության դեմ միջամտությունների վերաբերյալ թեժ քննարկումների պատճառ, որի առանցքում հետևյալ հարցն էր. կարելի՞ է արդյոք թուրք դիվանագետի հայտարարությունը համարել արտաքին միջամտություն Թուրքիայի կողմից ներհայաստանյան գործընթացներին։ Եթե մի կողմ դնենք վերոնշյալ քննարկման առարկան և միջամտելու կանխատրամադրվածության հարցը, անքննելի փաստ է այն, որ Թուրքիայում ամենաբարձր ղեկավարության մակարդակում ուշադիր հետևում են Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձություններին՝ քաջատեղյակ լինելով նաև սոցհարցումների արդյունքներին (թե՛ որ սոցհարցումներն են հիմք ծառայել թուրք դիվանագետի պնդումների համար, հայտնի չէ)։
Թուրքիայի արտգործնախարարի հայտարարությունը, սակայն, միակ օրինակը չէ, որը ցուցադրում է հետաքրքրվածություն Հայաստանում ընտրական և, ընդհանուր առմամբ, քաղաքական գործընթացներով։ Այդ մասին վկայող բազմաթիվ այլ օրինակների պարբերաբար (որոնք միշտ չէ, որ հայտնի են դառնում հայ հանրությանը), կարելի է հանդիպել թուրքական մեդիաներում (կարելի է նաև ենթադրել, որ դրանց թիվը առաջիկա շաբաթներին էլ ավելի կմեծանա)։
Այս տեսանկյունից հետաքրքրական են վերջին օրերին թուրքական բավական հայտնի զլմ-ներում հրապարակված երեք սյունակագրային հոդվածները, որոնց հեղինակները երեք թուրք դիվանագետներ են և ովքեր ապրիլի վերջին մասնավոր այցով գտնվել են Հայաստանում։

«Հասկանալ նախընտրական մթնոլորտը»
Ապրիլի 26-ին Երևան են ժամանում երեք թուրք դիվանագետ՝ նախկին դեսպաններ Օմեր Օնհոնը, Հասան Գյողուշը և Հասան Սերվեթ Օքթեմը։ Վերջինիս կենսագրության մեջ, բացի տարբեր երկրներում Թուրքիայի դեսպան աշխատելու փաստից, նշված է նաև, որ նա վիրավորվել է 1984 թ. Թեհրանում Թուրքիայի դեսպանատան վրա «ԱՍԱԼԱ»-ի կողմից կազմակերպված վրիժառուական գործողության ընթացքում։ Երեք դիվանագետներն էլ այժմ ծավալում են փորձագիտական գործունեություն և հանդիսանում են «Անկարայի քաղաքականության կենտրոն» (Ankara Politikalar Merkezi – APM) վերլուծական կենտրոնի մասնագետներ։ Չնայած այցի «մասնավոր» բնույթին, սակայն հենց դիվանագետների խոսքով այն հնարավորություն էր ընձեռել «առաջին ձեռքերից հետևել ընտրություններից առաջ երկրում ստեղծված վիճակին» և «հանդիպել Հայաստանի կարևոր անձանց հետ ու հասկանալ նախընտրական մթնոլորտը»։
Երևան ճանապարհորդության արդյունքում հրապարակած իրենց հոդվածներում թուրք դիվանագետները, բացի զբոսաշրջային բնույթ կրող դիտարկումներից և թուրքական՝ արդեն դասական դարձած հակահայկական քարոզչություն պարունակող գնահատականներից, անդրադառնում են նաև քաղաքական դրությանը։
Այս առումով նրանք առաջ են մղում երկու հիմնական թեզեր։ Առաջին թեզն այն է, որ ՀՀ ներկայիս իշխանության վարած քաղաքականությունը ճիշտ է։ Դեսպան Գյողուշը այսպես է նկարագրում Հայաստանում քաղաքական իրավիճակը և Թուրքիայի դիրքորոշումը. «Փաշինյանը ճիշտ ընտրություն կատարելով ու հրաժարվելով ցեղասպանության վերաբերյալ պնդումների մասին միջազգային հարթակում խոսելուց՝ շարժվում է դեպի Թուրքիայի հետ առանց նախապայմանների հարաբերությունների կարգավորման։ Մի երկրում, ուր 100 տարի շարունակ թուրքերի հանդեպ թշնամություն է գեներացվում, երեք տարի առաջ պատերազմը պարտված առաջնորդի համար սա շատ խիզախ քայլ է։ … Շատերը համոզված են, որ ընտրություններից մեկ ամիս առաջ Թուրքիայից Փաշինյանին աջակցությունը կարող է հակառակ էֆեկտն ունենալ»։ Գյողուշն անդրադառնում է նաև ՀՀ սահմանադրության փոփոխության պահանջին. «Այժմ հարաբերությունների կարգավորման ամենամեծ խոչընդոտը 1991 թ. հայկական սահմանադրությունն է (թուրք դիվանագետը հավանաբար նկատի ունի 1990 թ. Անկախության հռչակագիրը – հեղ.)։ … Նշելով, որ սահմանադրության այդ խնդրահարույց հոդվածները պետք է փոխել, Փաշինյանը ևս մեկ խիզախ քայլ է արել, սակայն մինչև ընտրություններ նման բան անելու հնարավորություն չկա»։
Նմանատիպ գնահատականով է հանդես գալիս նաև դեսպան Օքթեմը. «Հայաստանի քաղաքական դրությունը կարելի է հակիրճ նկարագրել հետևյալ կերպ։ Մենք բավականությամբ հետևում ենք վերջին տարիներին Հայաստանի՝ խաղաղության ու տարածաշրջանային համագործակցության ուղղությամբ առաջխաղացմանը։ Ռուսաստանից հեռացող ու դեպի Արևմուտք շրջվող Հայաստանը ճիշտ ուղղությամբ տեղին քայլեր է անում։ Միասին տեսնում ենք, որ վարչապետ Փաշինյանը երկիրը ցեխից հանելու վրա է։ … Խաղաղության պայմանագրի ստորագրման համար սպասվում է, որ Սահմանադրության նախաբանից կհանվի Անկախության հռչակագրի վրա հղումը։ Կա համոզվածություն, որ Փաշինյանը ընտրություններից հետո այս վերջին խոչընդոտն էլ կհեռացնի»։

Դեսպանական աջակցություն
Թուրք դիվանագետների երկրորդը թեզը վերաբերում է բուն ընտրություններին։ Դրանցում անթաքույց աջակցություն է հայտնվում Հայաստանում այս պահին իշխող ուժին։ Դեսպան Օքթեմը, պնդելով, որ ընտրությունների հավանական հաղթողը Փաշինյանն է, այսպես է բանաձևում ընտրությունների նշանակությունը. «Հայ ընտրողը հունիսի 7-ին գնալու է ընտրությունների և ազատ կամքով որոշելու է երկրի ապագան։ Եթե նա ուզում է խաղաղություն, բարեկեցություն և ժողովրդավարություն, ապա ճիշտ հասցեն Փաշինյանի կուսակցությունն է։ Նրանք, ովքեր ուզում են, որ Հայաստանը մնա Ռուսաստանի ետնաբակը, թո՛ղ ձայն տան Սամվել Կարապետյանին։ Թուրքիան պատրաստ սպասում է, որ բարեկամության ձեռք մեկնի իր հարևան Հայաստանին, որը խաղաղության պայմանագիր է ստորագրել Ադրբեջանի հետ, պատրաստ է բացել սահմանները, սկսել դիվանագիտական հարաբերություններ, մի խոսքով հարաբերությունները կարգավորել։ Փաշինյանի գլխավորությամբ… Հայաստանը կունենա հարևանների հետ լավ հարաբերություններ։ … Սրան համաձայնվելը Հայաստանի ընտրողի ձեռքում է։ Հուսանք՝ կլինի»։ Միևնույն ժամանակ հեղինակը պիտակավորում է այլ քաղաքական ուժերին՝ ՀՅԴ-ն բնութագրելով որպես «Հայաստանը աղետների տանող պատերազմող հայ ազգայնականներ», Հայ առաքելական եկեղեցուն՝ «խաղաղության քաղաքականությանը ընդդիմացողներ», իսկ Սամվել Կարապետյանի գլխավորած ուժին՝ փաստացի կապելով Ռուսաստանի հետ։

ՕԿԱՄՊՈՆ ՕԳՏԱԳՈՐԾԵԼ Է ԱԲ-Ն՝ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ԴԵՄ ՄԵԾԱԾԱՎԱԼ ԱՊԱՏԵՂԵԿԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ՔԱՐՈԶԱՐՇԱՎ ՊԼԱՆԱՎՈՐԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ

emil — Mon, 04 May 2026 11:00:30 +0300

Minval Politika-ն շարունակում է հրապարակել Միջազգային քրեական դատարանի նախկին դատախազ Լուիս Օկամպոյի տեսա և աուդիո ձայնագրությունները, որոնք կապված են արհեստական բանականության (ԱԲ) միջոցով Ադրբեջանի դեմ զրպարտչական արշավ անցկացնելու նրա ծրագրերի հետ։
Այս բացահայտումները ենթադրում են, որ խոսքը «արժեքների» և «սկզբունքների» մասին չէ, այլ հայկական լոբբիի, եվրոպացի քաղաքական գործիչների և ռուս-հայ գործարար շրջանակների հետ կապված ֆինանսական հոսքերի ներգրավվածությամբ ճնշման լավ հաստատված համակարգի մասին։
Միևնույն ժամանակ, բացահայտվում է նաև Օկամպոյի ֆինանսական կերակրատաշտը. սկզբում միջոցները ստացվել են հայկական աղբյուրներից, ապա միացել են հարուստ սփյուռքի, հիմնականում Ռուսաստանից, հովանավորների խումբ։ Նրանց թվում են Սամվել Կարապետյանը և Ռուբեն Վարդանյանը։ Հիմնական սկզբունքը անանունությունն է և փակ համակարգերի միջոցով աշխատանքը։ Ավելին, որոշակի հատվածներ ուղղակիորեն մատնանշում են Հայաստանի ներքին գործընթացներին միջամտությունը, նույնիսկ մինչև ռեժիմի փոփոխության սցենարների քննարկումը։
Ներկայացնում ենք բացահայտումների նոր սղագրությունը.

Լուիս Մորենո Օկամպո. «Եվ հաջորդ քայլը ինձ համար պարզելն է, թե ինչպես կազմակերպել սա արհեստական բանականության հարթակում և ճիշտ անել։ Ահա թե ինչու ես աշխատում եմ Սան Պաուլոյի համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի հետ՝ արհեստական բանականությանը վերաբերող նախագծի վրա։ Եվ հիմա ես մի քանի օր անցկացրի Իսպանիայում՝ ընկերներիս հետ, ովքեր ներգրավված են այս տեսակի ընկերություններում։ Մենք քննարկեցինք, թե ինչպես հայկական նախագիծը փորձնական ծրագիր է արհեստական բանականություն օգտագործող ընկերության համար»։

Լուիս Մորենո Օկամպո. «Եթե մենք խոսելու ենք այս մասին... դա բոլորովին այլ բան է։ Ես չեմ ուզում վախեցնել ձեզ, բայց ես շատ բաներ եմ անում։ Ես նաև պրոֆեսոր եմ Բրազիլիայի Սան Պաուլոյի համալսարանում։ Ես աշխատում եմ ֆիզիկոսի հետ, […] ֆիզիկայի ոլորտում։ Մենք հիմնականում օգտագործում ենք ժամանակակից ֆիզիկա... և արհեստական բանականություն՝ մոդելավորելու և փորձելու համաշխարհային կարգուկանոնը և գլոբալ անկարգությունը կազմակերպելու համար։ Այսպիսով, Բրազիլիան ֆինանսավորում է այս գործը։ Մենք ունենք գերհամակարգիչներ, որոնք աշխատում են դրա վրա։ Եվ սկզբում մենք լավ կենտրոնացած էինք, սկզբում ասացինք. «Եկեք ընդհանուր առմամբ համաշխարհային կարգուկանոն հաստատենք»։ Հետո մենք ասացինք. «Ո՛չ, սա չափազանց բարդ է, եկեք ցեղասպանությունով զբաղվենք»։ Եվ հետո մենք ասացինք. «Եկեք զբաղվենք Լեռնային Ղարաբաղով», քանի որ ես շատ տեղեկատվություն ունեմ։ Մենք աշխատում ենք Լեռնային Ղարաբաղի վրա։ Այս պահին ես սա համարում եմ ակադեմիական արդյունք, դա ակադեմիական նախագիծ է, և ես պետք է առավելագույնս օգտվեմ դրանից։ Այսպիսով, ես փորձում եմ ստեղծել միջսահմանային ընկերություն, որը մեր այստեղ արտադրած տեղեկատվությունը կհասցնի քաղաքական որոշում կայացնող գործիչներին։ Այն պետք է հասնի հիմնական լրատվամիջոցներին, սոցիալական ցանցերին, որպեսզի ավելի տեսանելի դառնա։ Այն նաև պետք է հասնի այլ գիտնականներին, որպեսզի դառնա հաստատված և հավաստի»։

Անհայտ զրուցակից. «Բայց դուք մշակում եք արհեստական բանականություն օգտագործող ծրագիր՞»։

Լուիս Մորենո Օկամպո. «Այո՛, այո՛»։

Խմբագրության կողմից ձեռք բերված ձայնագրություններում նա այլևս չի թաքցնում այն փաստը, որ փորձում է իր գործունեությունը հասցնել նոր մակարդակի՝ օգտագործելով արհեստական բանականություն: Նա ստեղծում է ազդեցության ամբողջական ենթակառուցվածք, որտեղ «ակադեմիական նախագիծը» վերածվում է քաղաքական գործիչների, լրատվամիջոցների և միջազգային հաստատությունների վրա ճնշման գործիքի։
Ըստ էության, սա տեղեկատվությունը և քաղաքական հարձակումները արդյունաբերականացնելու փորձ է՝ դրանք փաթեթավորելով «գիտական» քողի տակ և մասշտաբավորելով՝ օգտագործելով տեխնոլոգիաներ։
Այս ձայնագրությունները ենթադրում են, որ Օկամպոն և նրա հանցակիցները պլանավորում էին մեխանիզմներ կիրառել Ադրբեջանի դեմ, որոնք օգտագործում են ը կեղծիքներ և այլ տեխնոլոգիական մանիպուլյացիոն գործիքներ։
Այսպիսով, Օկամպոն այլևս պարզապես հայ լոբբիստ չէ, այլ հիբրիդային գործողության «ճարտարապետ»։

ՌԱՄԻԶ ՅՈՒՆՈՒՍ. «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՄԱՐ ՊԱՅՔԱՐԸ ՍԿՍՎԵԼ Է»

emil — Fri, 03 Apr 2026 09:58:24 +0300

ՀՀ վարչապետի այցը Մոսկվա և նրա հանդիպումը Ռուսաստանի նախագահի հետ անսպասելիորեն վերածվեցին ոչ միայն դիվանագիտական իրադարձության, այլև հրապարակային քաղաքական մենամարտի: Քսան րոպեանոց բանավեճը, որը հեռարձակվեց ուղիղ եթերում, ցույց տվեց, որ Մոսկվան այլևս չի թաքցնում իր նյարդայնությունը և պատրաստ է բացահայտորեն մասնակցել Հայաստանում ազդեցության համար պայքարին:
Դատելով քննարկման բնույթից՝ Ռուսաստանի առաջնորդը հանդիպմանը եկել էր նախապես պատրաստված քննարկման թեմաներով: Ավելին, դրանք ներկայացվել էին շատ անկեղծ՝ անսովոր ձևով, ինչը անսովոր է դիվանագիտության համար, որտեղ նման ազդանշանները սովորաբար փոխանցվում են փակ դռների հետևում: Սակայն, այս դեպքում շեշտը դրվել է հրապարակայնության վրա: Եվ սա պատահական չէ:
Երկու ամսից Հայաստանում կանցկացվեն խորհրդարանական ընտրություններ, որոնք կարող են որոշել ոչ միայն Փաշինյանի քաղաքական ապագան, այլև երկրի ռազմավարական ուղղությունը: Խաղադրույքի տակ են պետության զարգացման մոդելը, արտաքին քաղաքականության կողմնորոշումը և, վերջին հաշվով, ուժերի հավասարակշռությունը Հարավային Կովկասում:
Հայաստանի անկախությունից ի վեր՝ այսօր Մոսկվայի և Երևանի միջև հարաբերությունները, թերևս, գտնվում են իրենց ամենավատ կետում: Սա այն դեպքում, երբ Ռուսաստանը մնում է Հայաստանի թիվ մեկ գործընկերը՝ թե՛ տնտեսապես, թե՛ ռազմատեխնիկական ոլորտում։
Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմը շրջադարձային պահ էր։
Ադրբեջանի հաղթանակը ամբողջությամբ փոխեց տարածաշրջանում ստատուս քվոն։ Բաքուն ոչ միայն վերականգնեց վերահսկողությունը Հայաստանի կողմից տարիներ շարունակ զբաղեցված տարածքների նկատմամբ, այլև իր ռազմական հաջողությունը արդյունավետորեն վերածեց քաղաքական, դիվանագիտական և տնտեսական ուժի՝ դառնալով Հարավային Կովկասի օրինական առաջնորդը։
Այսօր Մոսկվայի ազդեցությունը Բաքվի վրա զգալիորեն նվազել է, և այս միտումը միայն արագանում է, քանի որ Ադրբեջանն ամրապնդում է իր դիրքերը։
Ի տարբերություն դրա, Հայաստանը մեծապես կախված է մնում Ռուսաստանից։ Երևանի փորձերը դիվերսիֆիկացնել իր արտաքին քաղաքականությունը և այլընտրանքներ փնտրել Եվրոպայում մինչ այժմ հիմնականում հռչակագրային են եղել։
Սակայն նույնիսկ այս քայլերը նյարդայնացնում են Կրեմլին, ինչը ակնհայտ էր մոսկովյան հանդիպման ժամանակ։
Լրացուցիչ ազդանշան էր Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկի հոդվածի հրապարակումը, որը արդյունավետորեն զգուշացնում էր Հայաստանի համար հնարավոր տնտեսական հետևանքների մասին՝ Եվրամիության հետ մերձեցման դեպքում։ Քննարկումը վերաբերում էր գազի գներին, հայկական արտադրանքի ռուսական շուկա մուտք գործելուն և Հայաստանում ռուսական ազդեցության շատ այլ լծակների։ Մեկ այլ մանրամասնություն ոչ պակաս խոսուն էր. Վլադիմիր Պուտինը փաստացի հրապարակավ աջակցեց հայազգի ռուս գործարար Սամվել Կարապետյանի մասնակցությանը ընտրություններին, որին ինքը ուղարկել էր Հայաստան: Սա, կարծես, ուղղակի ազդանշան էր թե՛ հայ հասարակությանը, թե՛ քաղաքական էլիտային այն մասին, թե ում վրա էր հույսը դնում Մոսկվան։
Թվում է, թե Ռուբեն Վարդանյանի պատմությունը Մոսկվային դաս չի տվել: Հիշենք, որ այս հայազգի գործարարը ուղարկվել էր Ղարաբաղ՝ հետագայում Հայաստան վերադառնալու և Փաշինյանին տապալելու մտադրությամբ: Մոսկվան չկարողացավ դա անել, և Ռուբեն Վարդանյանը ներկայումս պատիժ է կրում Բաքվի բանտում իր հանցագործությունների համար։
Իր հերթին Փաշինյանը զուսպ, երբեմն հեգնական կերպով պատասխանեց Ռուսաստանի նախագահին: Նա հիշեցրեց, որ Հայաստանի օրենսդրությունն արգելում է երկքաղաքացիություն ունեցող անձանց խորհրդարանում ընտրվելը, այդպիսով զգուշորեն հետ մղելով Պուտինի ճնշումը։
Երևանի դիրքորոշումը Ղարաբաղի հարցում առանձին թեմա էր: Ռուսաստանի նախագահը դժգոհություն հայտնեց Փաշինյանի կողմից Ղարաբաղը Ադրբեջանի մաս ճանաչելու կապակցությամբ, փաստացի զրկելով Մոսկվային միջնորդի դերից: Ի պատասխան՝ Հայաստանի վարչապետը ընդգծեց, որ այս էջը շրջված է, և Երևանը շարժվում է դեպի Բաքվի հետ խաղաղության համաձայնագիր։
Հենց այստեղ է գտնվում գլխավոր ջրբաժանը։ Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայի դեմ լայնածավալ պատերազմի սկսվելուց ի վեր, Մոսկվայի ազդեցությունը հետխորհրդային տարածքում աստիճանաբար նվազել է։ Նախկին խորհրդային հանրապետությունները ամրապնդում են իրենց անկախությունը, և Հարավային Կովկասը բացառություն չէ։
Հայաստանն ու Ադրբեջանը սկսել են ուղիղ երկխոսություն՝ մերժելով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդությունը։ Դրան հաջորդել է խաղաղության համաձայնագրի նախաստորագրումը 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում՝ ԱՄՆ նախագահի ներկայությամբ, ինչը ակնհայտորեն դժգոհություն է առաջացրել Մոսկվայի մոտ։
Փաշինյանն ավելի հեռու գնաց. նա հայտարարեց հանրաքվե անցկացնելու և Հայաստանի համար նոր Սահմանադրություն ընդունելու մտադրության մասին, որը կբացառեր Ադրբեջանի և Թուրքիայի նկատմամբ ցանկացած տարածքային պահանջ։
Միևնույն ժամանակ, երկրների միջև հաղորդակցությունը սկսեց ապաշրջափակվել, և ադրբեջանական նավթամթերքը սկսեց հոսել Հայաստան, վերսկսվեց Ադրբեջանի տարածքով երրորդ երկրներից բեռների տարանցումը։
Այս ամենը ամրապնդում է խաղաղության կողմնակիցների դիրքերը Հայաստանում և նվազեցնում է Ղարաբաղի գործոնի նշանակությունը որպես արտաքին ազդեցության գործիք, այդպիսով զրկելով Մոսկվային ճնշման իր հիմնական լծակներից մեկից։
Սակայն մնում են այլ լծակներ, հիմնականում տնտեսական, և հենց դրանք են, ըստ ամենայնի, որոնք կդառնան գլխավոր գործիքը Հայաստանի քաղաքական ապագայի համար առաջիկա պայքարում։
Ըստ էության, Հայաստանը կանգնած է ռազմավարական ընտրության առաջ՝ շարունակել իր ուղղությունը դեպի խաղաղություն և ինտեգրում նոր տարածաշրջանային իրողություններին, թե՞ վերադառնալ առճակատման իր հարևանների հետ և Ռուսաստանից նախկին կախվածությանը։
Առաջիկա ընտրությունները կպատասխանեն հիմնական հարցին՝ արդյոք Հայաստանը կլինի՞ իր սեփական քաղաքականության սուբյեկտ, թե՞ արտաքին քաղաքականության օբյեկտ։ Ընտրությունը պետք է կատարվի հիմա, և այս ընտրության հետևանքները կլինեն երկարատև։
Ինչպես շատ դիպուկ է ասել Ջորջ Օրուելը. «Եթե դուք ինքներդ չորոշեք ձեր ճակատագիրը, ուրիշները կորոշեն այն ձեզ համար»։
Ռամիզ Յունուս,
Խազար միջազգային համալսարանի
քաղաքագիտության պրոֆեսոր

ԻՐԱՆԱԿԱՆ ՌԵԺԻՄԻ ՉԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ ԴԱՎԱՃԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐ ՉՈՒՆԵՆ

emil — Fri, 06 Mar 2026 12:40:29 +0300

Իրանի կողմից Նախչըվան անօդաչու սարքեր ուղարկելու նողկալի արարքը և երկրի կողմից իր հանցագործությունը թաքցնելու փորձը ինձ հիշեցրեց ադրբեջանցի լրագրող և իրանագետ Յաշար մուալիմի հետ զրույցը: Անդրադառնալով էթնիկ ֆարսերի բնորոշ գծերին՝ նա բերեց հետևյալ օրինակը. «Եթե նրանց սպիտակ թաշկինակ ցույց տաք և ասեք, որ այն սպիտակ է, նրանք անամոթաբար կհերքեն դա և կփորձեն ձեզ ապացուցել, որ այն սև է»:
Իրականում, մենք այսօր հենց այս երևույթի ականատեսն ենք Նախչըվանի վրա Իրանի դավաճանական հարձակումից հետո: Ձգտելով թաքցնել իրենց արարքի նողկալիությունը, նրանք սկսեցին սոցիալական ցանցերում տարածել կեղծ լուրեր՝ պնդելով, թե անօդաչու սարքերը իրանական չեն, այլ... ադրբեջանական:

Բնականաբար, Իրանի և Հայաստանի ռևանշիստական տարրերը չէին կարող չորսալ այս խայծը: Նրանք սկսեցին ոգևորությամբ սոցիալական ցանցերում տարածել կեղծ լուրերը, որ Նախչըվանի դպրոցի վրա հարձակված անօդաչու սարքի վրա, իբր, ադրբեջաներեն գրություն կար: Հետևաբար, «Բաքուն ինքն է կազմակերպել այս սադրանքը»:
Մինչդեռ, սոցիալական ցանցերում շրջանառվող իրանցի մանկուրտի գրառումը հստակ ցույց է տալիս անօդաչու սարքի բեկորների կողքին դրված սովորական շաքարի տոպրակ՝ «Ադրբեջանի շաքար արտադրողների միություն» գրությամբ։

Հենց այս տոպրակի մեջ են հավաքվել Նախչըվանի դպրոցի վրա հարձակված անօդաչու սարքի բեկորները։ Բեկորներից մեկի վրա տեսանելի «Իսթեհսալաթ Բիրլիյի» գրությունը ոչ այլ ինչ է, քան մոտակայքում դրված տոպրակի վրա գրված գրության հայելային պատկերը։
Ըստ երևույթին, Բաքվի կոշտ արձագանքը Իրանի նողկալի արարքին և նրա պահանջները՝ հետաքննություն անցկացնելու, ներողություն խնդրելու, պատասխանատուներին պատժելու և նմանատիպ միջադեպերը չկրկնելու երաշխիքներ ստանալու համար, լրջորեն անհանգստացրել են Թեհրանի մոլլաներին, որոնք փորձում են շեղել ադրբեջանական ժողովրդի զայրույթը նման կեղծ լուրերով։
«IREVAN» Տեղեկատվական և վերլուծական կենտրոն

«ԿԱՅՍՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՎԵՐՋԸ։ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒԺԵՂՆԵՐԻՆ»

emil — Fri, 13 Feb 2026 07:49:15 +0300

Հարավային Կովկասը ավելի քան երկու հարյուր տարի ոչ թե զարգացման տարածաշրջան էր, այլ օտարների խաղերի ասպարեզ։ Այստեղ պատերազմել են կայսրությունները, վերանայվել սահմանները, պայմանագրեր են կնքվել առանց ժողովուրդների կարծիքը հարցնելու, հասարակություններին հանել են իրար դեմ, և իրենցից հետո թողել դանդաղ աշխատող ռումբեր։ Ռուսական կայսրությունը, Պարսկաստանը, ապա խորհրդային կենտրոնը՝ յուրաքանչյուրն օգտագործել է տարածաշրջանը որպես իր մեծ ռազմավարության գործիք։ Հակամարտությունը շահավետ էր, անկայունությունը՝ կառավարելի, իսկ բաժանված հարևանները՝ հարմար։
Հենց այդ պատճառով էլ այսօր Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև տեղի ունեցողը պարզապես խաղաղության գործընթաց չէ։ Դա կայսերական ժառանգության ապամոնտաժում է։
2020 թվականին Ադրբեջանը փոխեց պատմության ընթացքը։ Ոչ թե հայտարարություններով, բանաձևերով, կարեկցանքի կոչերով, այլ իրական ուժով։ Ադրբեջանի կողմից իր բոլոր տարածքների նկատմամբ վերահսկողության վերականգնումը ամբողջությամբ ոչնչացրեց Հարավային Կովկասի նախկին ստատուս քվոն, որը տասնամյակներ շարունակ ներկայացվում էր որպես «այլընտրանք չունեցող»։ «Խաղաղություն ուժի միջոցով» հասկացությունն այլևս տեսություն չէ։ Այն դարձել է փաստ։ Մարտադաշտում տարած հաղթանակը փոխեց դիվանագիտության լեզուն։ Առանց դրա ոչ մի բանակցություն հնարավոր չէին լինի։ Սա է գլխավոր դասը ամբողջ հետխորհրդային տարածության համար։
Թուլությունը հարգանք չի առաջացնում։ Թուլությունը միջամտություն է հրահրում։ Թուլությունը կոնսերվացնում է հակամարտությունը։
Ուկրաինան, Վրաստանը, Մոլդովան՝ բոլորն էլ ապրում են մի իրականության մեջ, որտեղ սառեցված ճգնաժամերը ստեղծվել են հենց վերահսկողության համար: Միայն ուժեղ պետությունը, համախմբված հասարակությունը և մարտունակ բանակն են ստեղծում խաղաղության համար պայմաններ: Մնացածը պատրանքներ են: Ադրբեջանի հաջողությունը դրա վառ ապացույցն է։
Հետևաբար, Բաքվի և Երևանի միջև այսօրվա խաղաղությունը հարված է նրանց, ովքեր տասնամյակներ շարունակ կառավարել են հակամարտությունը: Ռուսաստանը իր ազդեցությունը կառուցել է ճգնաժամերում մշտական միջնորդության միջոցով: Իրանը հավասարակշռել է տարածաշրջանը՝ պահպանելով լարվածությունը: Խաղաղությունը՝ Միացյալ Նահանգների ակտիվ դերակատարմամբ, ուղղակիորեն կրճատում է հին կայսերական մոդելի տարածությունը: Երբ հարևանները ուղղակիորեն բանակցում են, «մեծ եղբոր» անհրաժեշտությունը վերանում է։
Այս գործընթացին հատուկ պատմական խորություն է հաղորդում Նախչըվանի Սահմանադրությունը փոփոխելու Ադրբեջանի խորհրդարանի որոշումը, որը նախատեսում է ի չիք հայտարարել Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերը: Հարյուր տարի առաջ տարածաշրջանի երկրների և ժողովուրդների ճակատագրերը որոշվում էին կայսերական բաժանման տրամաբանությամբ: Այսօր Ադրբեջանը ցույց է տալիս, որ այդ պայմանագրերի դարաշրջանն ավարտվել է: Սա խորհրդանշական և քաղաքական խզում է կոորդինատների համակարգից, որտեղ տարածաշրջանը գոյություն ուներ որպես օբյեկտ, այլ ոչ թե սուբյեկտ: Հարյուր տարի անց պատմական հաշիվը փակվում է։
Սակայն ուժը դրսևորվում է ոչ միայն հին համաձայնագրերից հրաժարվելով։ Այն նաև դրսևորվում է խաղաղություն առաջարկելու կարողությամբ։ Հաղթողը, ի դեմս պաշտոնական Բաքվի, ձեռք է մեկնել։ Եվ Երևանում ընդունեցին դա։ Սա թուլություն չէ։ Սա ռազմավարական հաշվարկ է։ Որովհետև իրական խաղաղությունը հաստատում են ոչ թե պարտվածները կամ նվաստացածները, այլ այն պետությունները, որոնք հասկանում են հետագա դիմակայության գինը։
Եվ այստեղ է, որ սկսվում է նրանց հիստերիան, ովքեր պատրաստ չեն կորցնել իրենց կոնֆլիկտային կապիտալը: Աշխարհի քաղաքական գործիչները, ովքեր տարիներ շարունակ իրենց կարիերան կառուցել են կոշտ հռետորաբանության վրա, հանկարծ սկսեցին խոսել «արժեքների» մասին: Բայց արժեքները չեն կարող ընտրողական լինել: Որտե՞ղ էին այս ձայները, երբ հարյուր հազարավոր ադրբեջանցիներ վտարվեցին իրենց հողերից: Ինչո՞ւ մեկ ողբերգությունը տասնամյակներ շարունակ դարձավ միջազգային արշավների թեմա, մինչդեռ մյուսի մասին չարձրաձայնվեց: Եթե մարդու իրավունքները համընդհանուր են, ապա կարեկցանքը նույնպես պետք է համընդհանուր լինի: Հակառակ դեպքում դա բարոյականություն չէ, այլ ճնշման գործիք:
Նույնը վերաբերում է անջատողականությանը: Երբ Մադրիդը հետապնդում էր Կատալոնիայի առաջնորդներին տարածքային ամբողջականությունը խախտելու փորձի համար, Եվրոպան խոսում էր օրենքի գերակայության մասին: Ձերբակալման օրդերներ, դատավարություններ, իրական բանտարկության դատավճիռներ՝ այս ամենը համարվում էր նորմա: Բայց երբ Ադրբեջանն իրականացնում է սահմանադրական կարգը պաշտպանելու իր իրավունքը, հանկարծ ի հայտ են գալիս այլ չափանիշներ: Ինչո՞ւ: Տարածքային ամբողջականությունը չի կարող լինել աշխարհաքաղաքական ճաշակի հարց: Դա կամ սկզբունք է, կամ դատարկ հռչակագիր:
Պակաս ցուցադրական չէ մեկ այլ պահ: Եթե ՀՀ վարչապետը հրապարակավ հայտարարում է, որ արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունները պետք է որոշվեն հենց ՀՀ անվտանգության և ինքնիշխանության շահերով, ապա ի՞նչ իրավունքով են երրորդ երկրների քաղաքական գործիչները պարտադրում այլ օրակարգ։ Ինքնիշխանությունը անկախ որոշումներ կայացնելու իրավունքն է, նույնիսկ եթե դրանք չեն համընկնում օտարերկրյա «գործընկերների» սպասումների հետ։ Ժամանակն է, որ այս բոլոր «դանայան նվեր» տվողները հասկանան, որ եթե չի կարելի Հռոմի պապից ավելի կաթոլիկ լինել, ապա չի կարելի նաև ավելի հայկական լինել, քան ինքը՝ հայկական պետությունը։
Բաքվի և Երևանի միջև խաղաղությունը ավտոմատ կերպով հանգեցնում է հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմանը։ Սա նշանակում է տարածաշրջանի դուրս գալը մշտական անկայունությունից։ Սա նշանակում է տրանսպորտային միջանցքներ՝ ճակատային գծերի փոխարեն։ Սա նշանակում է տնտեսական փոխկախվածություն՝ խրամատների փոխարեն։ Եվ սա նշանակում է, որ կայսերական մանիպուլյացիաների համար տարածությունը արագորեն նեղանում է։
Ահա թե ինչու է դիմադրությունն այդքան կատաղի։ Որովհետև խաղաղությունը ոչնչացնում է սովորական սխեմաները։ Այն զրկում է իմաստից նրանց, ովքեր սովոր են գոյատևել մշտական հակամարտության պայմաններում։ Այն անպիտան է դարձնում պրոֆեսիոնալ «պաշտպաններին», որոնց քաղաքական դերը սպեկուլյատիվ կերպով հիմնված էր վախի և պատմական ցավի վրա։
Հարավային Կովկասն այսօր ցույց է տալիս մի պարզ ճշմարտություն. իրեն պաշտպանելու ունակ պետությունը նաև ունակ է խաղաղություն կնքելու։ Դրան անկարող պետությունը դառնում է արտաքին շահերի ասպարեզ։ Տարածաշրջանում կայսերական դարաշրջանն ավարտվում է ոչ թե հռչակագրերով, այլ իրական որոշումներով։ Այսօր տարածաշրջանում կա ուժ, ուստի կա նաև իրական խաղաղության հնարավորություն։ Եվ նրանք, ովքեր փորձում են տարածաշրջանը վերադարձնել անցյալ, թող հիշեն Շառլ դը Գոլի խոսքերը. «Քաղաքականությունն առանց ուժի ընդամենը բարի մտադրություններ է»։
Ռամիզ Յունուս,
«Խազար» միջազգային համալսարանի
Քաղաքագիտության պրոֆեսոր